زراعت و فناوری زعفران

چکیده پایه و اساس توسعه اقتصادی و مسیر لازم برای پیشرفت کسب‌ وکارها، نوآوری می‌باشد. این مفهوم شامل تولید ایده‌های نوینی است که می‌توانند برای حل مسائل جدید و اساسی به کار گرفته شوند. در واقع نوآوری منجر به افزایش بهره‌وری و سودآوری، دسترسی به بازارهای جدید و بهبود بخشیدن بازارهای موجود شده است. از اﯾﻦرو، کسب و کارها برای ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺧﻮد باید ﺑﻪ ﺷﮑﻞﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﻮآوری روی آورﻧﺪ، بنابراین با توجه به لـزوم افزایش عملکرد صنعت زعفران، یکی از راهکارهای اساسی، شناسایی نوآوری‌های موجود این صنعت است. در این راستا، در این مطالعه به شناسایی نوآوری‌های صنایع فرآوری زعفران استان خراسان رضوی پرداخته شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی- پیمایشی و بر پایه رویکرد پژوهش‌های آمیخته (کیفی و کمی) انجام شده است. جامعه مورد مطالعه پژوهش را خبرگان صنعت زعفران در سال ۱۴۰۳ تشکیل داده‌اند که با روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی انتخاب شدند. برای تحلیل داده‌ها و اجرای روش دلفی فازی از نرم‌افزارهای SPSS و Excel استفاده شد. نتایج روش دلفی فازی پنج ضلعی نشان داد که 16 نوآوری از 25 نوآوری شناسایی شده جزء نوآوری‌های صنایع فرآوری زعفران بودند. همچنین، نتایج نشان داد که توسعه محصول جدید فرآوری شده زعفران، تغییرات اساسی در فناوری در سطح کلان و ملی، بهبود محصول فعلی زعفران و شیوه‌های جدید در روش تولید جزء مهم‌ترین نوآوری‌های شناسایی شده بودند. با توجه به یافته‌های این پژوهش، پیشنهاد می‌شود که صنایع فرآوری زعفران به توسعه محصولات فرآوری‌شده جدید مانند نوشیدنی‌ها و دمنوش‌های زعفران توجه کنند تا ضمن ایجاد ارزش افزوده، سهم بازارهای جهانی خود را افزایش دهند. همچنین، همکاری بین دولت و بخش خصوصی برای تسهیل دسترسی به فناوری‌های روز و به‌کارگیری سیستم‌های اتوماسیون پیشرفته در فرآیندهای تولید، به بهبود کیفیت و کاهش هزینه‌ها کمک خواهد کرد. در نهایت، استفاده از روش‌های نوین در تولید و برندسازی دیجیتال می‌تواند به تقویت رقابت‌پذیری و افزایش صادرات این محصول کمک کند.

چکیده توسعه نوآوری‌های مؤثر در کسب‌وکارها به دلیل سطح بالای عدم قطعیت و پیچیدگی‌های موجود، به‌عنوان یک چالش اساسی شناخته می‌شود. تحولات سریع تکنولوژیکی و ضرورت نوآوری موجب تغییرات گسترده‌ای در کسب و کارهای مختلف در سطح جهانی گردیده است. کسب‌وکارهای کشاورزی، به‌ویژه در بخش‌های تولید، فرآوری، بسته‌بندی، توزیع و بازاریابی، اجزای مختلف زنجیره ارزش را به یکدیگر متصل می‌سازند و در این میان، صنعت زعفران با ویژگی‌های خاص خود، جایگاه مهمی در این فرآیند دارد. عوامل متعددی بر موفقیت یا عدم موفقیت کسب‌وکارهای صنایع زعفران تأثیرگذار هستند و در این بین، نوآوری به‌عنوان رکن اصلی توسعه اقتصادی و راهبردی جهت ارتقاء کسب‌وکارهای صنایع زعفران شناخته می‌شود. پژوهش حاضر به بررسی نقش نوآوری در توسعه کسب‌وکارهای صنایع تبدیلی و فرآوری زعفران در استان خراسان رضوی پرداخته است. جامعه آماری مطالعه، شرکت‌های فرآوری کننده زعفران استان خراسان رضوی می‌باشند که برای این منظور 120 شرکت با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای به‌عنوان نمونه پژوهش در سال 1403 مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج مدل‌سازی معادلات ساختاری نشان داد که نوآوری فناوری بر نوآوری محصول، فرآیند و بازار تاثیر مثبت دارد، همچنین تاثیر مثبت نوآوری تحقیق و توسعه بر نوآوری محصول، فرآیند، سازمان و بازار تایید شد. در نهایت نیز نتیجه گرفته شد که نوآوری محصول و نوآوری فرآیند اثر مثبتی بر توسعه کسب‌وکارهای صنایع تبدیلی و فرآوری زعفران دارند. بر این اساس، پیشنهاد می‌شود که شرکت‌ها با بهره‌گیری از فناوری‌های بومی‌سازی‌شده مانند خشک‌کن‌های خورشیدی و توسعه همکاری‌های تحقیقاتی با دانشگاه‌های منطقه‌ای، محصولات نوآورانه‌ با ارزش افزوده بالا تولید کنند. همچنین، تقویت زیرساخت‌های بسته‌بندی هوشمند و بازاریابی دیجیتال می‌تواند مسیر توسعه پایدار و صادرات‌محور این کسب‌وکارها را هموار سازد.

چکیده کودگاوی از متداولترین کودهای مصرفی در زعفرانکاری است، اما مشکل اصلی آن سرعت کم آزادسازی عناصر غذایی است؛ که کشاورز را بسمت استفاده از کودهای شیمیایی سوق می‌دهد. باورود فناوری نانو به عرصه کشاورزی انتظار می‌رود تا راه‌حل مناسبی برای بهبود زمان جذب کودهای آلی پیدا شود. نانوذرات کودگاوی با سطح ویژه بیشتر می‌توانند مدت زمان تجزیه کودگاوی را کاهش دهند. از اینرو طرحی بصورت اسپلیت‌پلات در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی جهت مقایسه عملکرد کودهای شیمیایی و گاوی معمول با کودگاوی درمقیاس نانو برروی عملکرد زعفران و خصوصیات خاک اجرا شد. فاکتور اصلی در هفت سطح (شامل نانو کودگاوی به دومیزان پنج و 20تن درهکتار وبه دوصورت کاربرد بعنوان مالچ و مخلوط با خاک، کودگاوی معمولی به‌میزان 20تن در هکتار و به دوصورت مالچ و مخلوط با خاک وعدم مصرف کودگاوی) و فاکتورفرعی شامل کود شیمیایی NPK (در دوسطح مصرف و عدم مصرف) بودند. نتایج نشان داد که با نانوکردن کودگاوی نیمه‌عمر آن درخاک از حدود 36هفته به 11هفته کاهش یافت. تیمار مصرف نانوکودگاوی به‌میزان 20تن درهکتار بصورت مخلوط در خاک نسبت به تیمارهای کودگاوی معمولی، تیمار کود شیمیایی و شاهد بترتیب افزایش عملکرد خشک کلاله به میزان 7/43، 46 و 57 درصدی را نشان داد. نانوکردن کودگاوی سبب حفظ رطوبت بیشتر، مقاومت مکانیکی کمتر خاک ودرصد عناصر غذایی بیشتر درگیاه شد. درمقایسه دو روش مختلف مصرف کود، درروش مالچ میزان رطوبت بیشتر درخاک و مقاومت مکانیکی سطحی کمتر و در روش مخلوط میزان عناصر غذایی بیشتر دربرگ مشاهده شد. نتایج نشان داد درصورت نانوکردن کودگاوی، روش مخلوط نسبت به مالچ ارجحیت دارد. با نانوکردن کودگاوی، استفاده از روش مخلوط به‌جای مالچ و کابرد سطوح بالاتر کودهای گاوی از تأثیر هم‌افزایی کودهای شیمیایی درافزایش عملکرد کاسته شد، بطوریکه درتیمار کاربرد کودگاوی نانو به‌مقدار 20تن درهکتار و به‌روش مخلوط در خاک افزایش عملکرد معنی‌داری در اثر افزودن کود شیمیایی مشاهده نشد. همچنین اعمال تیمار کودگاوی نانو به مقدار پنج تن در هکتار نسبت به تیمار کودگاوی معمولی به‌میزان 20تن درهکتار، افزایش عملکرد 22درصدی نشان داد. درمجموع نتایج نشان داد که؛ می‌توان با نانوکردن کودگاوی سبب افزایش 22درصدی عملکرد درکنار کاهش 75درصدی مصرف کودهای گاوی درفصل دوم رشد زعفران شد.