با همکاری انجمن علمی گیاهان دارویی ایران
نویسنده = بخشی، علی
اقتصاد و بازاریابی

از معیشت تا تجارت: تحلیل آستانه‌های تغییر تمایل کشاورزان هرات به توسعه کشت زعفران

دوره 14، شماره 1، بهار 1405

https://doi.org/10.22048/jsat.2026.593083.1596

علی بخشی، عبدالهادی غفوری

چکیده توسعه کشت زعفران به عنوان محصولی با نیاز آبی اندک و ارزش افزوده بالا، می‌تواند در بهبود امنیت اقتصادی و پایداری معیشت روستایی در استان هرات نقش مهمی ایفا کند. با وجود حمایت‌های دولتی و بین‌المللی و گسترش سریع سطح زیرکشت این محصول، شواهد تجربی درباره عوامل مؤثر بر تمایل کشاورزان به گسترش کشت زعفران همچنان محدود است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر تمایل کشاورزان به توسعه کشت زعفران در استان هرات انجام شد. این مطالعه با رویکرد کمی و به شیوه پیمایشی در سال ۱۴۰۳ اجرا گردید. داده‌های مورد نیاز از طریق پرسشنامه محقق‌ساخته و از ۱۶۰ زعفران‌کار در شهرستان‌های غوریان، زنده‌جان و انجیل که با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌بندی‌شده انتخاب شدند، گردآوری شد. برای تحلیل سطوح تمایل کشاورزان از مدل اقتصادسنجی لوجیت ترتیبی استفاده شد و اعتبار مدل با آزمون فرض رگرسیون‌های موازی، شاخص‌های برازش و معیارهای اطلاعاتی مورد بررسی و تأیید قرار گرفت. نتایج نشان داد که ۵۹ درصد کشاورزان در سطح تمایل متوسط برای گسترش کشت قرار دارند. همچنین متغیرهای سطح زیرکشت فعلی، تعداد نیروی کار خانوادگی، قیمت فروش زعفران، سابقه فعالیت کشاورزی، سطح تحصیلات و وضعیت تأهل اثر مثبت و معناداری بر احتمال قرار گرفتن کشاورزان در سطوح بالاتر تمایل داشتند. در مقابل، فاصله مزرعه تا جاده اصلی اثر منفی و معناداری بر تمایل بهره‌برداران نشان داد. تحلیل اثرات حاشیه‌ای نشان داد که با افزایش سطح زیرکشت، احتمال قرار گرفتن کشاورزان در سطوح بالاتر تمایل افزایش می‌یابد و این افزایش در حدود ۷ هکتار شدت بیشتری پیدا می‌کند؛ یافته‌ای که می‌تواند نشان‌دهنده تقویت انگیزه حرکت از تولید معیشتی به تولید تجاری در سطوح بالاتر زیرکشت باشد. بر این اساس، نتایج مطالعه بر ضرورت تغییر رویکرد سیاست‌گذاران از حمایت‌های قیمتی صرف به سمت مداخلات ساختاری تأکید دارد. بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل، ارتقای آموزش‌های فنی برای کشاورزان جوان و تحصیل‌کرده و یکپارچه‌سازی اراضی از طریق تعاونی‌ها می‌تواند در افزایش تمایل کشاورزان و تسهیل توسعه پایدار زعفران در استان هرات مؤثر باشد.