زراعت و فناوری زعفران

چکیده تولید پایدار زعفران به عنوان یکی از اهداف کلان و راهبردی کشاورزی ایران نیازمند تدوین یک برنامه مشخص و سازماندهی شده است. در طی نیم قرن گذشته توسعه زراعت زعفران در ایران بیش از هر محصول دیگری انجام شده و سطح زیر کشت آن تا 8/37 برابر افزایش یافته است. با این وجود، میانگین عملکرد در واحد سطح از این توسعه تبعیت نکرده و با شیبی منفی در حال کاهش است به نحوی که میانگین تولید از 76/5 کیلوگرم در هکتار در سال 1352 به 62/3 کیلوگرم در هکتار در سال 1397 رسیده است. همچنین برآورده شده که خلاء عملکرد 90-64 درصدی در مزارع ایران وجود دارد. آفات و بیماری­های زعفران مانند کنه زعفران (Rhizoglyphus robini)، پوسیدگی بنه زعفران، پوسیدگی خشک بنه زعفران (Burkholderia gladioli) و بیماری­های ویروسی زعفران نیز از جمله عوامل مؤثر در کاهش کمی و کیفی محصول زعفران در مزارع هستند. از سوی دیگر اختلاط بنه­های آلوده و سالم، بنه­های با کیفیت پایین و انبارداری نامناسب بنه­ها نیز از معضلات تولید این محصول می­باشد. زعفران بوسیله بنه­های دختری خود تکثیر می­شود و افزایش عملکرد زعفران در ارتباط مستقیم با کیفیت بنه مادری است. دستیابی به بنه­های بذری استاندارد و سالم به عنوان تنها ابزار تکثیر گیاه در طبیعت پیش نیاز هر گونه برنامه­ریزی برای افزایش عملکرد زعفران است. این مقاله شاخص­های مورد نیاز جهت دستیابی و گواهی هسته­های اولیه، بنه­های مادری و بنه­های بذری زعفران را در برنامه استاندارد سازی بنه زعفران توصیف می­کند. بدون شک استفاده از بنه­های استاندارد عاری از بیماری در کنار توجه به سایر شاخص­های بوم­شناختی و فیزیولوژیکی گیاه و اجرای مدیریت مناسب موجب افزایش عملکرد و بهبود سنجه­های تولید پایدار خواهد شد.

چکیده ارزیابی چرخه حیات (LCA) راهکاری شناخته شده و دقیق برای مقایسه اثرات زیست­محیطی فعالیت­های مختلف شامل مدیریت نظام­های کشاورزی است. از آنجا که نوع نهاده­هادر کشاورزی نقش مهمی در بروز آلودگی­های زیست­محیطی و انتشار گازهای گلخانه­ای دارد، LCA به طور گسترده­ای برای ارزیابی این اثرات در محصولات زراعی مورد استفاده قرار می­گیرد. هدف این مطالعه، بررسی اثرات زیست محیطی نظام­های تولید زعفران در استان خراسان رضوی تحت تأثیر اندازه زمین (کمتر از 5/0، 1-5/0 و بیشتر از 1 هکتار) با استفاده از LCA بود. نهاده­های مصرفی طی سال­های اول تا ششم با استفاده از پرسشنامه (13 مزرعه از هر اندازه زمین) جمع­آوری شد. LCA بر اساس روش ISO14044، در چهار گام شامل مشخص­سازی اهداف و حوزه عمل، ممیزی چرخه حیات، ارزیابی تأثیر چرخه حیات و تلفیق، نتیجه­گیری و تفسیر نتایج محاسبه گردید.واحد کارکردی معادل یک کیلوگرم گل در نظر گرفته شد. گروه­های تأثیرمورد مطالعه شامل گرمایش جهانی، اسیدی شدن و اوتریفیکاسیون (در محیط­های خشکی و آبی) بود. در آخرین مرحله، شاخص بوم­شناخت (Ecox) محاسبه شد. برای سنجش قابلیت روایی پرسشنامه، ضریب آلفای کرونباخ محاسبه گردید. نتایج نشان داد که ضریب آلفای کرونباخ برابر با 84%=α محاسبه گردید. میانگین پتانسیل گروه­های تأثیر گرمایش جهانی، اسیدی شدن، اوتریفیکاسیون در محیط­های آبی و خشکی به ترتیب 41/53±41/115 کیلوگرم معادل CO₂، 16/0±35/0 کیلوگرم معادل SO₂، 27/0±58/0 کیلوگرم معادل NOx و 09/0±20/0 کیلوگرم معادل PO₄ به ازای یک کیلوگرم گل محاسبه شد. بیشترین سهم انتشار گازهای گلخانه­ای در گروه تأثیر گرمایش جهانی مربوط به CH₄ بود. بالاترین سهم انتشار آلاینده­ها در گروه­های تأثیر اوتریفیکاسیون آبی و خشکی و اسیدی شدن به NH₃ اختصاص داشت. به­طور کلی، نتایج نشان داد که اندازه زمین، میزان مصرف نهاده­ها و اثرات ­زیست محیطی را در واحد عملکرد گل تحت تأثیر قرارداد و گروه­های اوتریفیکاسیون و گرمایش جهانی حساسیت بیشتری نسبت به شدت فشرده­سازی تحت تأثیر اندازه زمین دارند، بنابراین افزایش کارایی مصرف منابع، یکی از رویکردهای مناسب برای کاهش اثرات زیست محیطی همگام با بهبود عملکرد اقتصادی در واحد سطح است.

چکیده زعفران گران‌بهاترین ادویه جهاناست که امروزه کاربردهای وسیعی درصنایع غذایی، دارویی، صنعتی و رنگرزی دارد. متوسط عملکرد در ایران 83/4 کیلوگرم در هکتار می‌باشد. این تحقیق با هدف بررسی اثر وزن و تراکم بنه برعملکرد و اجزاء عملکردگیاه زعفران تحت شرایط کشت خاکی و هیدروپونیک انجام گرفت. برای این منظور، سه اندازه مختلف بنه (8-6 ،10-8 و 10 گرم به بالا) و سه تراکم بنه (50،100و 150 بنه در مترمربع) در آزمایش فاکتوریل درقالب طرح کاملا تصادفی در سه تکرار درداخل تونل پلاستیکی پیش‌بینی شد. صفات مورد بررسی در این طرح عبارتند از تعداد گل ، وزن تر و خشک گل، وزن تر و خشک کلاله ، وزن تر و خشک خامه و وزن تر و خشک کلاله و خامه. نتایج نشان داد که اثرات اصلی نوع بستر، اندازه و تراکم بنه در تمامی صفات معنی‌داربود. اثرات متقابل نوع بسترو اندازه بنه درتمامی صفات درسطح 5 در صد معنی‌دار بوده به جزء وزن خشک گل، وزن خشک کلاله وخامه که تفاوت معنی‌دار دیده نشده است. همچنین اثرات متقابل بین نوع بستر و تراکم بنه، اندازه و تراکم بنه و اثرات متقابل بین نوع بستر، اندازه و تراکم بنه درهیچ کدام از صفات موردمطالعه معنی‌دار نشده است. بیشترین عملکرد زعفران در بنه‌های 10 گرم به بالا به‌دست آمد که باکاهش اندازه بنه، تمامی صفات کاهش معنی داری پیدا کرد، همچنین نتایج نشان داد که کمترین عملکرد (وزن خشک کلاله) در بستر کشت هیدروپونیک با تراکم 50 بنه در مترمربع به میزان 14/4 کیلو گرم در هکتار و بیشترین عملکرد در بستر کشت خاکی و با تراکم 150 بنه در مترمربع معادل 36/7 کیلوگرم در هکتار و در سال اول حاصل شد.

چکیده به‌منظور بررسی تاثیر زمان پخش و مقادیر کاربرد کاه و کلش گندم بر شاخص‌های مربوط به عملکرد بنه‌های دختری زعفران در سال دوم، آزمایشی در دو سال زراعی 90-1389 و 1391-1390 بصورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 15 تیمار و سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه فردوسی مشهد اجرا شد. تیمارهای آزمایش بر اساس پنج سطح کاربرد مالچ کلش گندم (شاهد (عدم پخش مالچ)، 2، 4، 6 و 8 تن در هکتار) در سه زمان (خرداد، مرداد و مهرماه) به‌صورت پخش سطحی طراحی شدند. نتایج تجزیه واریانس در آزمایش حاکی از تاثیر معنی‌دار زمان پخش مالچ کلش گندم، مقادیر کاربرد مالچ و نیز اثر متقابل آن‌ها بر تمامی شاخص‌های کمی گل زعفران بود. بر اساس نتایج آزمایش، پخش مالچ کلش در مهرماه بیشترین تاثیر را در افزایش معنی‌دار تعداد گل در متر مربع و عملکرد گل‌تر و ‌خشک زعفران (به ترتیب تا 46، 61 و 65 درصد) داشت. هم‌چنین تمامی شاخص‌های مورد مطالعه بنه‌های دختری زعفران به‌طور معنی‌داری تحت تاثیر زمان پخش مالچ کلش گندم قرار گرفت. در بین تیمارهای مورد بررسی، بیشترین افزایش در عملکرد بنه‌های بیش از 12 گرم و عملکرد کل بنه‌های دختری زعفران در نتیجه کاربرد 8 تن مالچ کلش در مهرماه مشاهده شد. به‌طوری که کاربرد تیمار ذکر شده در مقایسه با شاهد، عملکرد بنه‌های با وزن بیش از 12 گرم و عملکرد کل بنه‌های زعفران را به‌ترتیب تا 104 و 103 درصد افزایش داد.