دانشگاه تربت حیدریه زراعت و فناوری زعفران 2383-1529 13 4 2026 01 21 Evaluation of Allelopathic and Antifungal Effects of Extracts of Leaves and Corm of Saffron (Crocus sativus L.) on Peganum harmala and Fusarium nygamai ارزیابی خاصیت دگرآسیبی و قارچ‌کشی عصاره آبی برگ و بنه زعفران (Crocus sativus L.) بر اسپند و قارچ Fusarium nygamai 431 449 240613 10.22048/jsat.2025.546131.1572 FA مسعود دهقانی دانش آموخته کارشناسی ارشد بیماری شناسی گیاهی، گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. مهدی جهانی دانشیار گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. 0000-0002-7310-4623 حسین حمامی دانشیار گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. عضو گروه پژوهشی گیاه و تنش‌های محیطی، دانشکده کشاورزی دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران 0000-0002-7310-4623 Journal Article 2025 09 09 To evaluate the allelopathic and antifungal effects of saffron (Crocus sativus L.) leaf and corm extracts on the germination and early growth of Peganum harmala and on the mycelial growth of Fusarium nygamai, three independent factorial experiments were conducted using a completely randomized design with three replications. The experiments were conducted in 2021 at the Seed Research Laboratory, Research Greenhouse, and Plant Disease Laboratory of the Faculty of Agriculture at the University of Birjand. In the first experiment (laboratory bioassay), treatments consisted of two saffron plant organs (leaf and corm) and seven extract concentrations (0, 0.0625, 0.125, 0.25, 0.5, 1, and 2% w.v-1) applied to assess inhibitory effects on the germination parameters of wild rue seeds. The second experiment (greenhouse pot study) employed identical treatments to evaluate seedling emergence and growth characteristics. In the third experiment, the same treatment structure was used to investigate the inhibitory effects of extracts on the mycelial growth of F. nygamai. The results of the interaction between treatments under laboratory conditions showed that the lowest germination percentage, mean germination time, and allometric coefficient were obtained with the 2% concentration of corm extract. The lowest length of radicle and shoot, dry weight of shoot, and root were obtained from the 2% concentration of corm extract. In greenhouse conditions, the 2% corm extract and the 1 and 2% leaf extract treatments resulted in the lowest germination percentage, the longest mean germination time, the lowest germination rate coefficient, and the lowest allometric coefficient. Furthermore, the minimum shoot length, root length, shoot dry weight, and root fresh weight were obtained from the same treatments. The results of the antifungal test showed that the lowest colony diameter on the third and sixth days was observed with the 2% extract, which did not differ significantly from that of the 1% extract. On the ninth day, the lowest colony diameter was obtained from a concentration of 2% corm extract, which had no statistically significant difference with concentrations of 1 and 2% leaf extract. Finally, the results of these experiments showed that the effect of inhibiting germination and growth of wild rue in laboratory conditions was greater in saffron corm extract and in greenhouse conditions in leaf extract, and the antifungal effect of leaf extract was greater. Therefore, based on the results of this study and further research into the fungicidal and allotoxic effects of saffron organ extracts, it is possible to develop natural fungicides and herbicides. به‌منظور ارزیابی اثر دگرآسیبی و قارچ‌کشی عصاره آبی برگ و بنه زعفران بر خصوصیات جوانه‌زنی و رشدی اسپند و رشد قارچ Fusarium nygamai سه آزمایش مجزا به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار به ترتیب در آزمایشگاه تحقیقات بذر، گلخانه تحقیقاتی و آزمایشگاه بیماری‌های گیاهی دانشکده کشاورزی دانشگاه بیرجند در سال 1400 انجام شد. تیمارهای آزمایش اثر بازدارندگی عصاره زعفران بر خصوصیات جوانه‌زنی بذر اسپند (آزمایش اول) شامل دو نوع اندام زعفران (برگ و بنه) و هفت غلظت عصاره (صفر، 0625/0، 125/0، 25/0، 5/0، 1 و 2 درصد وزنی- حجمی) بودند. تیمارهای آزمایش اثر بازدارندگی عصاره زعفران بر خصوصیات جوانه‌زنی اسپند در گلدان (آزمایش دوم) و آزمایش بررسی اثر بازدارندگی عصاره زعفران بر رشد قارچ Fusarium nygamai (آزمایش سوم) بودند. نتایج اثر متقابل تیمارها در آزمایش جوانه‌زنی بذر نشان داد که کم‌ترین درصد جوانه‌زنی، ضریب آلومتریک، طول ریشه‌چه، ساقه‌چه، وزن خشک ساقه‌چه و ریشه‌چه و بیش‌ترین میانگین زمان جوانه‌زنی از غلظت 2 درصد عصاره بنه به‌دست آمد. در شرایط گلخانه‌ای غلظت 2 درصد عصاره بنه و غلظت‌های 1 و 2 درصد عصاره برگ دارای کم‌ترین درصد جوانه‌زنی، ضریب سرعت جوانه‌زنی، ضریب آلومتریک و بیشترین میانیگن زمان جوانه‌زنی بودند. کم‌ترین طول ساقه، طول ریشه، وزن خشک ساقه و وزن تر ریشه در غلظت 2 درصد عصاره بنه و غلظت‌های 1 و 2 درصد عصاره برگ مشاهده شد. نتایج آزمایش ضد قارچی نشان داد که کم‌ترین قطر کلونی قارچ روز سوم و ششم از غلظت 2 درصد عصاره به دست آمد که با غلظت 1 درصد عصاره اختلاف آماری معنی‌داری نداشت. در روز نهم کم‌ترین قطر کلونی از غلظت 2 درصد عصاره بنه به‌دست آمد که با غلظت‌های 1 و 2 درصد عصاره برگ اختلاف آماری معنی‌داری نداشت. در نهایت نتایج این آزمایش‌ها نشان داد که اثر ممانعت کنندگی از جوانه‌زنی و رشد اسپند در شرایط آزمایشگاه در عصاره بنه زعفران و در شرایط گلخانه‌ای در عصاره برگ و اثر ضدقارچی عصاره برگ بیش‌تر است. لذا با در نظر گرفتن نتایج این تحقیق و انجام پژوهش‌های بیش‌تر در زمینه اثر قارچ‌کشی و دگرآسیبی عصاره اندام‌های زعفران می‌توان جهت تولید قارچ‌کش و علف‌کش طبیعی اقدام کرد.

https://saffron.torbath.ac.ir/article_240613_8d4b3066292c3d3b54234f3d1457a233.pdf