دانشگاه تربت حیدریهزراعت و فناوری زعفران2383-152913120250421Impact of Superabsorbent Polymer on Water Use Efficiency and Quantitative and Qualitative Traits of Saffron under Deficit Irrigation Conditionsتأثیر بسپار سوپرجاذب بر کارایی مصرف آب و خصوصیات کمی و کیفی زعفران در شرایط کم آبیاری12022436210.22048/jsat.2025.475014.1538FAمحمدعظیمی گندمانیاستادیار، گروه کشاورزی، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.0000-0001-9296-3805Journal Article20240831Water deficit regimes and techniques using moisture-absorbing materials are key approaches to achieving sustainable agriculture goals and conserving water resources in arid and semi-arid regions. To evaluate the effect of superabsorbent polymers on water productivity and the quantitative and qualitative traits of saffron under deficit irrigation conditions, a field experiment was conducted over three growing seasons (2020-2021, 2021-2022, and 2022-2023) in agricultural lands of Ziar, a district of Isfahan, Iran. The experiment was designed as a split-plot within a randomized complete block design (RCBD) with three replications. The main plots included three levels of irrigation (50%, 75%, and 100% of water requirement), while the subplots consisted of various levels of superabsorbent polymer application (0, 50, and 100 kg. ha-1). The results were analyzed at a 95% significance level. The findings revealed that the highest values for leaf number (25 and 34 leaves per plant), dry leaf yield (3845 and 4926 kg. ha-1), fresh flower yield (1559 and 1912 kg. ha-1), dry stigma yield (11.8 and 17.8 kg. ha-1), corm number (278 and 345 per m²), and corm yield (32.1 and 45.1 t. ha-1) were obtained in the 2021-2022 and 2022-2023 growing seasons under 100% irrigation combined with 100 kg. ha-1 of superabsorbent polymer application. Notably, improvements in these crop parameters were significantly greater when superabsorbent polymers were used under water-deficit conditions compared to full irrigation conditions. Furthermore, the highest water productivity was achieved under the 50% irrigation treatment combined with 100 kg. ha-1 of superabsorbent polymer, yielding 0.005 and 0.007 kg. m-3 of water. Additionally, the 75% irrigation treatment along with 100 kg. ha-1 of superabsorbent polymer resulted in the highest concentrations of crocin (13.0% and 12.4%), picrocrocin (6.6% and 5.9%), and safranal (2.6% and 2.4%) during both experimental years. Overall, the results indicated that while the highest quantitative yield of saffron was achieved with full irrigation and the application of superabsorbent polymer, the best outcomes in terms of saffron quality were observed under the 75% irrigation treatment combined with the polymer application. Considering the limited water resources in the studied area and the importance of water productivity, this treatment is recommended as the optimal approach for sustainable saffron production in regions with conditions similar to the experimental site.رژیمها و تکنیکهای کمآبیاری با استفاده از جاذب رطوبت، رویکردهای اصلی برای دستیابی به اهداف کشاورزی پایدار و حفظ منابع آب در مناطق خشک و نیمهخشک هستند. بهمنظور تأثیر بسپار سوپرجاذب بر بهرهوری آب و خصوصیات کمی و کیفی زعفران در شرایط کم آبیاری آزمایشی مزرعهای بهصورت کرتهای خرد شده در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار طی سه سال زراعی 1400-1399، 1401-1400 و 1402-1401 در اراضی کشاورزی شهر زیار از توابع شهرستان اصفهان اجرا شد. در این آزمایش کمآبیاری در سه سطح (50، 75 و 100 درصد نیاز آبی) بهعنوان عامل کرت اصلی و عامل کرتهای فرعی شامل سطوح مختلف بسپار سوپرجاذب (صفر، 50 و 100 کیلوگرم در هکتار) بود. یافتههای تحقیق نشان داد که بیشترین مقادیر تعداد برگ گیاه (به ترتیب 25 و 34 عدد)، عملکرد برگ خشک (بهترتیب 3845 و 4926 کیلوگرم در هکتار) عملکرد گل تر (1559 و 1912 کیلوگرم در هکتار)، عملکرد خشک کلاله (8/11 و 8/17 کیلوگرم در هکتار)، تعداد بنه (278 و 345 عدد) و عملکرد بنه (1/32 و 1/45 تن در هکتار) در سالهای 01-1400 و 02-1401 آزمایش در تیمار آبیاری 100 درصد و تیمار 100 کیلوگرم در هکتار سوپرجاذب بهدست آمد. بهبود در این پارامترهای محصول زمانی که سوپرجاذب در شرایط کمآبیاری در مقایسه با شرایط آبیاری کامل استفاده شد، به طور قابل توجهی بیشتر بود. از سوی دیگر، بیشترین بهرهوری آب در تیمار آبیاری 50 درصد و 100 کیلوگرم در هکتار سوپرجاذب (005/0 و 007/0 کیلوگرم در متر مکعب) بدست آمد. علاوه بر این، تیمار 75 درصد نیاز آبی و 100 کیلوگرم در هکتار سوپرجاذب، دارای بیشترین غلظت کروسین (0/13 و 4/12 درصد)، پیکروکروسین (6/6 و 9/5 درصد) و سافرانال (6/2 و 4/2 درصد) را در هر دو سال آزمایش نشان داد. بهطورکلی، نتایج نشان داد اگرچه بیشترین عملکرد کمی زعفران از آبیاری کامل همراه با کاربرد سوپرجاذب بدست آمد، بهترین نتیجه از نظر کیفیت زعفران در تیمار آبیاری 75 درصد و کاربرد سوپرجاذب بدست آمد که به دلیل محدودیت منابع آبی در منطقه مورد مطالعه و اهمیت کارایی آب، به عنوان بهترین تیمار در تولید پایدار زعفران در مناطقی با شرایط مشابه با محل آزمایش توصیه میشود.https://saffron.torbath.ac.ir/article_224362_c9c2d72fb406ef575d4f712f731a8a30.pdfدانشگاه تربت حیدریهزراعت و فناوری زعفران2383-152913120250421Evaluating the effect of bio-fertilizers containing element-fixing bacteria on saffron production under drought stress conditions.ارزیابی اثر کودهای زیستی حاوی باکتری های تثبیت کننده عناصر بر تولید زعفران در شرایط تنش خشکی212422226010.22048/jsat.2025.477694.1541FAمهدیابراهیمیاستادیار، گروه پژوهشی بهینه سازی تولید و فراوری گیاهان دارویی بومی خراسان جنوبی، جهاد دانشگاهی خراسان جنوبی، بیرجند، ایران.0000-0002-0047-333Xمحسنپویانکارشناس ارشد بیولوژی گیاهی، مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی، جهاد دانشگاهی خراسان جنوبی، بیرجند، ایران.0000-0002-7659-5966محمد علیبهدانیاستاد، گروه پژوهشی زعفران، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.0000-0001-6182-700Xسارهحسینیدانشجوی دکتری صنایع غذایی، گروه پژوهشی بهینه سازی تولید و فراوری گیاهان دارویی بومی خراسان جنوبی، جهاد دانشگاهی خراسان جنوبی، بیرجند، ایران.0000-0001-5217-0931طیبهشاهیدکتری صنایع غذایی، گروه پژوهشی بهینه سازی تولید و فراوری گیاهان دارویی بومی خراسان جنوبی، جهاد دانشگاهی خراسان جنوبی، بیرجند، ایران.0000-0003-1007-5594حسینراغ آراکارشناس ارشد زراعت، گروه پژوهشی بهینه سازی تولید و فراوری گیاهان دارویی بومی خراسان جنوبی، جهاد دانشگاهی خراسان جنوبی، بیرجند، ایران.0000-0002-5470-5159حسینصحابیپژوهشگر، پژوهشکده زعفران، دانشگاه تربت حیدریه، تربت حیدریه، ایران.استادیار، گروه تولیدات گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربت حیدریه، تربت حیدریه، ایران.0000-0003-2497-8604Journal Article20240909To evaluate the effect of bi-ofertilizers containing element-fixing bacteria on saffron production under drought stress conditions, an experiment was carried out in split plots and a basic RCBD design in two consecutive years (2020-2021 and 2021-2022) in ACECR's research complex for medicinal plants. Experimental treatments included two levels of drought stress (50 and 100% of saffron water requirement) and six levels of fertilizer (control, 100%NPK, 50%NPK, 50%NPK+three biofertilizers, 50%NPK+four biofertilizers, three biofertilizers). Based on the results, the dry weight of the flower, the dry weight of the corolla and stamen, the number of flowers, and the weight of the daughter corms decreased in both years with increasing drought intensity. Also, drought stress in the second year had a more significant effect on reducing these traits. In both years, the use of biofertilizers containing bacteria, along with half of the recommended amount of chemical fertilizers containing nitrogen, phosphorus, and potash (50% NPK + three biofertilizers), led to the achievement of the highest dry weight of stigma, dry weight of flower, dry weight of corola + stamen and number of flowers per unit area. However, the complete removal of chemical fertilizers (three Biofertilizers without chemical fertilizers) had no significant effect on the improving saffron yield. The increase in drought stress severity did not significantly impact the number of corms or the average weight of each corm; however, it did lead to a notable reduction in corm weight. Treatment of simultaneous use of four biofertilizers along with half of the recommended amount of chemical fertilizers containing nitrogen, phosphorus, and potash (50% NPK + four biofertilizers) resulted in the highest corm weight per unit area, achieving a value nearly three times greater than that of the control treatment. These findings suggest that the concurrent application of biological and chemical fertilizers is advisable for fulfilling the nutritional requirements of saffron plants, promoting corm production while minimizing the reliance on chemical fertilizers. In summary, the results of this study indicate that biological fertilizers can effectively substitute a portion of the chemical fertilizers traditionally used in saffron cultivation, regardless of the presence or absence of drought stress.به منظور ارزیابی اثر کودهای زیستی حاوی باکتری های تثبیت کننده عناصر بر تولید زعفران در شرایط تنش خشکی، آزمایشی به صورت کرتهای خرد شده و در قالب طرح پایه بلوکهای کامل تصادفی در دو سال متوالی (سال زراعی 1400- 1399 و 1401-1400) در مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی واحد خراسان جنوبی اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل دو سطح تنش خشکی (50 و 100% نیاز آبی زعفران) و شش سطح کودی (شاهد، 100% NPK ، 50% NPK ، 50% NPK + 3 کود زیستی، 50% NPK + 4 کود زیستی، 3 کود زیستی) بود. بر اساس نتایج وزن خشک گل، وزن خشک جام گل+پرچم، تعداد گل و وزن بنه دختری در هر دو سال با افزایش شدت خشکی کاهش یافت. همچنین تنش خشکی در سال دوم نسبت به سال اول تأثیر بیشتری بر کاهش این صفات داشت. استفاده از تیمار سه کود زیستی حاوی باکتری به همراه نصف میزان توصیه شده از کودهای شیمیایی حاوی ازت، فسفر و پتاس (تیمار 50% NPK + 3 کود زیستی) در هر دو سال انجام آزمایش منجر به دستیابی به بالاترین میزان وزن خشک کلاله، وزن خشک گل، وزن خشک جام گل+پرچم و تعداد گل شد. بااینوجود حذف کامل کودهای شیمیایی و اعمال کودهای زیستی بهتنهایی (تیمار 3 کود زیستی بدون استفاده ازکودهای شیمیایی) تأثیر معنی داری بر بهبود عملکرد زعفران نداشت. افزایش شدت تنش خشکی تاثیر معنی داری بر تعداد بنه و میانگین وزن یک بنه نداشت، اما سبب کاهش معنی دار وزن بنه شد. بالاترین وزن بنه در واحد سطح در تیمار استفاده همزمان از چهار کود زیستی به همراه نصف میزان توصیه شده از کودهای شیمیایی حاوی ازت، فسفر وپتاس (تیمار 50% NPK + 4 کود زیستی) بدست آمد که نسبت به تیمار شاهد تقریبا سه برابر بیشتر بود. این نتایج نشان می دهد که استفاده همزمان از کودهای زیستی و شیمیایی در تامین نیازهای گیاه زعفران برای تولید تعداد بنه بیشتر و کاهش مصرف کودهای شیمیایی قابل توصیه است. در مجموع نتایج این مطالعه نشان داد که جایگزینی کودهای زیستی بجای بخشی از کود شیمیایی مورداستفاده در مزارع زعفران هم در حضور یا عدم حضور تنش خشکی امکانپذیر است.https://saffron.torbath.ac.ir/article_222260_452cc8104955b69a6c3fa2426528a31f.pdfدانشگاه تربت حیدریهزراعت و فناوری زعفران2383-152913120250421Study of crop yield and economic advantage of cumin and saffron intercropping under climatic conditions of Qohestan region, South Khorasan provinceمطالعه عملکرد زراعی و سودآوری اقتصادی کشت مخلوط زیره سبز و زعفران تحت شرایط اقلیمی منطقه قهستان خراسان جنوبی435822404610.22048/jsat.2025.483002.1552FAعباسقربانیاستادیار، گروه کشاورزی، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.سهرابمحمودیدانشیار گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی و عضو گروه پژوهشی گیاه و تنشهای محیطی و گروه پژوهشی زعفران، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران0000-0002-7925-3259سید وحیداسلامیدانشیار گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی و عضو گروه پژوهشی گیاه و تنشهای محیطی و گروه پژوهشی زعفران، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایرانحمیدرضافلاحیدانشیار گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی و عضو گروه پژوهشی گیاه و تنشهای محیطی و گروه پژوهشی زعفران، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران0000-0002-1083-2738Journal Article20241210This study aimed to explore the agronomic and economic implications of intercropping cumin and saffron in the Ghohestan region of South Khorasan province at a private research farm, under the supervision of the faculty of agriculture, University of Birjand, during the 2022-2023 period. To assess saffron's performance when intercropped with cumin, an experiment was set up based on a randomized complete block design with three replications in a uniform three-year-old saffron field. The experimental treatments involved different densities of cumin cultivation in the saffron field, including 0, 30, 60, and 120 plants per square meter (0, 25, 50, and 100% of its optimal density, respectively). The findings revealed that the LER index exceeded one in all treatment groups. The highest saffron stigma yield, recorded at 0.41 kg/ha, was achieved with an intercropping density of 60 cumin plants per square meter. The highest LER values were 1.94 and 1.92, obtained in the treatments with 30 and 60 cumin plants per square meter, respectively. Additionally, the Relative Value Total (RVT) was above one across all intercropping ratios. The greatest Intercropping Advantage index (IA), recorded at 0.074, was also achieved with the 60 plants per square meter cumin treatment. Consequently, increasing the cumin planting density in saffron fields, particularly at 60 plants per square meter, did not significantly affect saffron yield, leading to a recommendation for farmers in this region to adopt this practice for improved land use and economic benefit.این تحقیق به منظور بررسی جنبههای زراعی و اقتصادی کشت مخلوط افزایشی زیره سبز و زعفران در منطقه قهستان استان خراسان جنوبی و در مزرعه تحقیقاتی زیر نظر دانشکده کشاورزی دانشگاه بیرجند در سال زراعی ۱۴۰۲- ۱۴۰۱ انجام گرفت. به منظور ارزیابی عملکرد زعفران در کشت مخلوط با زیره سبز، آزمایشی به صورت طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در داخل مزرعه زعفران سه ساله کاملا یکنواخت انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل تراکمهای مختلف کشت مخلوط افزایشی زیره سبز در زعفران، شامل صفر، ۳۰، ۶۰ و ۱۲۰ بوته در مترمربع (به ترتیب معادل صفر، ۲۵، ۵۰ و ۱۰۰ درصد تراکم مطلوب آن) بود. نتایج این پژوهش نشان داد که شاخص LER در تمامی تیمارهای مورد آزمایش، بالاتر از یک بود. مطابق نتایج، بیشترین عملکرد کلاله زعفران در تیمار مخلوط با ۶۰ بوته زیره سبز در مترمربع به میزان ۴۱/۰ کیلوگرم در هکتار حاصل شد. بیشترین میزان شاخص برابری زمین، ۹۴/۱ و ۹۲/۱ به ترتیب در تیمار ۳۰ و ۶۰ بوته زیره سبز در مترمربع بهدست آمد. مجموع ارزش نسبی (RVT) نیز در تمامی نسبتهای کشت، بیشتر از یک بود. بیشترین مقدار شاخص سودمندی اقتصادی(IA) به میزان ۰۷۴/۰ نیز در تیمار مخلوط زعفران با ۶۰ بوته زیره سبز در مترمربع، حاصل شد. از این رو، نسبتهای کشت مخلوط افزایشی زیره سبز در مزارع زعفران به ویژه تراکم 60 بوته زیره سبز در مترمربع، ضمن عدم تأثیر معنیدار بر عملکرد زعفران، به جهت استفاده بهتر از زمین و سودمندی اقتصادی، به کشاورزان این منطقه توصیه میگردد.https://saffron.torbath.ac.ir/article_224046_6557551562990b3e50cb89fb42a3b706.pdfدانشگاه تربت حیدریهزراعت و فناوری زعفران2383-152913120250421The Impact of Climatic Anomalies on Saffron Yield
Case Study: Kashmar and Torbat-e Heydariyehتأثیر ناهنجاریهای اقلیمی بر عملکرد زعفران مطالعه موردی: کاشمر و تربت حیدریه598122588510.22048/jsat.2025.511404.1558FAمهدیهزینل زاده1. دانشجوی دکتری، آب و هواشناسی، دانشکده جغرافیا، واحد نور، دانشگاه آزاد اسلامی، نور، ایرانغلامرضاجانباز قبادی2. دانشکده جغرافیا، واحد نور، دانشگاه آزاد اسلامی، نور، ایران0000-0002-4713-3877صدر الدینمتولیدانشکده جغرافیا، واحد نور، دانشگاه آزاد اسلامی، نور، ایرانمجیدطاهریاناستادیار، بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویجمنصورهکوهیاستادیار، پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو، پژوهشکده اقلیم شناسی و تغییر اقلیم، مشهد، ایران0000-0001-5528-7633Journal Article20250412As a strategic crop in Iran's economy, saffron is highly vulnerable to climate change. Analyses indicate that extreme events such as frost during flowering periods and prolonged droughts are key factors in reducing saffron yield. This study aims to analyze trends in extreme temperature and precipitation indices and model their impact on saffron yield using multivariate regression. Data on daily low and high temperatures, as well as rainfall from 1990 to 2020, were collected from weather stations in Torbat-e Heydariyeh and Kashmar to calculate extreme climate measures using the ETCCDI method, which was applied using RClimDex software. Saffron yield data was obtained from the Agricultural Jihad Organization. Trend analysis indicated that annual precipitation has had a significant decline. Extreme temperature indices (TNm, TMm, TXm, WSDI) and heavy precipitation indices (R99p at both stations and R95p in Torbat-e Heydariyeh) exhibited significant decreasing trends (p < 0.05). For Kashmar, the multivariate regression model incorporated four extreme indices (R² = 0.70, RMSE = 0.49, NRMSE = 16.4%). Key predictors included ID (β = -0.14, the strongest yield-reducing factor), extreme low temperatures or TNn (β = +0.10), tropical nights (TR20), and consecutive dry days (CDD) negatively impacted yield. For Torbat-e Heydariyeh, the model demonstrated higher accuracy (R² = 0.83, RMSE = 0.43, NRMSE = 15.9%). Significant predictors were TXn (β = +0.18) and frost days or ID (β = -0.12) as the most positive and negative drivers. Overall, temperature variables—particularly nighttime temperatures—dominated yield variability. These findings provide a foundation for climate-smart saffron cultivation planning in similar semi-arid regions. Mitigation strategies should prioritize thermal regulation (e.g., altitude selection, mulching) and water management to offset warming-induced stress.زعفران به عنوان یک محصول استراتژیک در اقتصاد ایران، به شدت تحت تأثیر تغییر اقلیم قرار دارد. تحلیلها حاکی از آن است رویدادهای فرین همچون یخبندان طی دوره گلدهی و خشکسالیهای ممتد از عوامل کلیدی کاهش عملکرد این محصول هستند. هدف از این پژوهش، تحلیل روند نمایه های فرین دما و بارش و مدل سازی تأثیر این نمایهها بر عملکرد زعفران با استفاده از رگرسیون چندمتغیره می باشد. برای این منظور، از دادههای دمای کمینه، دمای بیشینه و بارش روزانه ۳۰ ساله (۱۹۹۰-۲۰۲۰) دو ایستگاه همدید تربت حیدریه و کاشمر برای محاسبه نمایه های فرین دما و بارش تیم تخصصی تشخیص و نمایههای تغییر اقلیم (ETCCDI) در نرم افزار Rclimdex استفاده شد. داده های عملکرد محصول زعفران برای این دو منطقه از سازمان جهاد کشاورزی اخذ شد. نتایج نشان داد که بارش سالانه به طور قابلتوجهی کاهش یافته است. تحلیل روند نمایههای فرین دمایی طی دوره آماری نشان داد نمایه های دمایی TNm, TMm, TXm و روزهای گرم (WSDI) و نمایههای بارش بسیار سنگین (R99p) در هر دو ایستگاه و بارش سنگین (R95p) در تربت حیدریه کاهش معناداری (p<0.05) داشتهاند. مدلسازی رگرسیونی نشان داد برای منطقه کاشمر، مدل با ۴ نمایه فرین دمایی و بارشی تدوین شد (R²=0.70، RMSE=0.49، NRMSE=16.4%). متغیرهای مستقل تأثیرگذار بر عملکرد زعفران شامل گرمایش شبانه (TNm)، روزهای یخی (با ضریب ۱۰/۰- قویترین عامل کاهشدهنده عملکرد)، شب های حاره ای و روزهای خشک متوالی (CDD) بودند که نمایه های فرین مذکور دارای تأثیر منفی بر عملکرد زعفران در این منطقه بودند. برای منطقه تربت حیدریه مدل رگرسیونی با مقادیر آماره هایR²=0.83، RMSE=0.43، NRMSE=15.9% توسعه یافت. متغیرهای مستقل مدل شامل کمینه دمای بیشینه (TXn)، R95p، و FD (با تاثیر مثبت) و نمایه روزهای یخی با ضریب ۱۲/۰- به عنوان تنها نمایه کاهش دهنده ی عملکرد زعفران بود. بر اساس نتایج بدست آمده فرین های دمایی تأثیر غالب بر عملکرد زعفران در این مناطق داشته اند. این یافتهها میتوانند به عنوان پایهای برای برنامهریزیهای اقلیممحور کشت زعفران در مناطق مشابه مورد استفاده قرار گیرند.https://saffron.torbath.ac.ir/article_225885_acd422bd835ec3de95ecdae509d10abe.pdfدانشگاه تربت حیدریهزراعت و فناوری زعفران2383-152913120250421The Role of Innovation in the Development of Saffron Processing and Transformation Businessesنقش نوآوری در توسعه کسب وکارهای صنایع تبدیلی و فرآوری زعفران8310122448510.22048/jsat.2025.503573.1556FAعلیرضاکرباسیاستاد، گروه اقتصادکشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.0000-0002-9182-8350ملیحهشیبانی نوقابیدانشجوی دکتری اقتصادکشاورزی، گروه اقتصاد کشاورزی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی ، مشهد، ایران.محدثهتوکلیدانشجوی دکتری اقتصادکشاورزی، گروه اقتصاد کشاورزی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی ، مشهد، ایران.علیجانسالاریانپژوهشگر پژوهشکده زعفران، دانشگاه تربت حیدریه، تربت حیدریه، ایران.0009-0007-8568-6038Journal Article20250308The development of effective innovations in businesses is recognized as a fundamental challenge due to the high level of uncertainty and complexities involved. Rapid technological advancements and the necessity for innovation have led to widespread changes in businesses globally. Agricultural businesses, especially in production, processing, packaging, distribution, and marketing sectors, connect various components of the value chain. Within this context, the saffron industry, with its unique characteristics, plays a crucial role in this process. Several factors influence the success or failure of saffron industry businesses, and among these, innovation is seen as the main pillar of economic and strategic development for enhancing saffron industry businesses. This study examines the role of innovation in the development of saffron processing and transformation businesses in Khorasan Razavi province. The study's population consists of saffron processing companies in Khorasan Razavi, with a sample of 120 companies selected using stratified random sampling, analyzed in 2024. The results of structural equation modeling showed that technological innovation positively impacts product, process, and market innovation. Additionally, the positive effect of research and development innovation on product, process, organizational, and market innovation was confirmed. Ultimately, it was concluded that product and process innovation have a positive effect on the development of saffron processing and transformation businesses. Accordingly, it is suggested that companies produce innovative products with high added value by utilizing localized technologies such as solar dryers and developing research collaborations with regional universities. Also, strengthening smart packaging and digital marketing infrastructure can pave the way for sustainable and export-oriented development of these businesses.توسعه نوآوریهای مؤثر در کسبوکارها به دلیل سطح بالای عدم قطعیت و پیچیدگیهای موجود، بهعنوان یک چالش اساسی شناخته میشود. تحولات سریع تکنولوژیکی و ضرورت نوآوری موجب تغییرات گستردهای در کسب و کارهای مختلف در سطح جهانی گردیده است. کسبوکارهای کشاورزی، بهویژه در بخشهای تولید، فرآوری، بستهبندی، توزیع و بازاریابی، اجزای مختلف زنجیره ارزش را به یکدیگر متصل میسازند و در این میان، صنعت زعفران با ویژگیهای خاص خود، جایگاه مهمی در این فرآیند دارد. عوامل متعددی بر موفقیت یا عدم موفقیت کسبوکارهای صنایع زعفران تأثیرگذار هستند و در این بین، نوآوری بهعنوان رکن اصلی توسعه اقتصادی و راهبردی جهت ارتقاء کسبوکارهای صنایع زعفران شناخته میشود. پژوهش حاضر به بررسی نقش نوآوری در توسعه کسبوکارهای صنایع تبدیلی و فرآوری زعفران در استان خراسان رضوی پرداخته است. جامعه آماری مطالعه، شرکتهای فرآوری کننده زعفران استان خراسان رضوی میباشند که برای این منظور 120 شرکت با روش نمونهگیری تصادفی طبقهای بهعنوان نمونه پژوهش در سال 1403 مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج مدلسازی معادلات ساختاری نشان داد که نوآوری فناوری بر نوآوری محصول، فرآیند و بازار تاثیر مثبت دارد، همچنین تاثیر مثبت نوآوری تحقیق و توسعه بر نوآوری محصول، فرآیند، سازمان و بازار تایید شد. در نهایت نیز نتیجه گرفته شد که نوآوری محصول و نوآوری فرآیند اثر مثبتی بر توسعه کسبوکارهای صنایع تبدیلی و فرآوری زعفران دارند. بر این اساس، پیشنهاد میشود که شرکتها با بهرهگیری از فناوریهای بومیسازیشده مانند خشککنهای خورشیدی و توسعه همکاریهای تحقیقاتی با دانشگاههای منطقهای، محصولات نوآورانه با ارزش افزوده بالا تولید کنند. همچنین، تقویت زیرساختهای بستهبندی هوشمند و بازاریابی دیجیتال میتواند مسیر توسعه پایدار و صادراتمحور این کسبوکارها را هموار سازد.https://saffron.torbath.ac.ir/article_224485_d8cfa4fbaaebcf97800b91c2c7dedd5d.pdfدانشگاه تربت حیدریهزراعت و فناوری زعفران2383-152913120250421Evaluating the Comparative Advantage of Iranian Provinces in Saffron Productionارزیابی مزیت نسبی استانهای ایران در تولید زعفران10311822558910.22048/jsat.2025.517898.1561FAمحسنصالحی کمرودیدکتری اقتصاد کشاورزی، کارشناس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان.0009-0006-1772-1658مهدیحسینپور نادریدکتری اقتصاد کشاورزی، گروه اقتصادی اقتصاد کشاورزی، دانشگاه پیام نور ایران، تهران.0009-0007-9099-4350Journal Article20250505Identifying the relative advantage of products is necessary for the implementation of spatial planning policies and achieving the optimal cropping pattern in different regions of the country. It is especially important to identify the capacity of different provinces in the production of saffron (as an export product) to increase the production and export of these products with the least possible cost. Therefore, the main goal of this research is to investigate the relative regional advantage of damask saffron production in Iran. In this study, in order to measure the regional relative advantage of Iran's provinces, spatial coefficient (LQ) and symmetrical spatial coefficient (SLQ) indexes have been calculated with the data of year 2016-2023 and for three different production baskets. The results showed that the provinces of South Khorasan, Razavi Khorasan, and North Khorasan have had a relative advantage in all years of the study (stable advantage). The provinces of Isfahan, Ilam, East Azerbaijan, Chaharmahal and Bakhtiari, Khuzestan, Semnan, Fars, Kerman, Kermanshah, Golestan, Lorestan, Hamedan, and Yazd have reached a relative advantage in some years of the study, and in some other years they have not had a relative advantage (fragile relative advantage). The results showed that the provinces of South Khorasan, Razavi Khorasan, and North Khorasan have had a relative advantage in all years of the study (stable advantage). The provinces of Isfahan, Ilam, East Azerbaijan, Chaharmahal and Bakhtiari, Khuzestan, Semnan, Fars, Kerman, Kermanshah, Golestan, Lorestan, Hamedan, and Yazd have reached a relative advantage in some years of the study, and in some other years they have not had a relative advantage (fragile relative advantage). According to the results, it is recommended that provinces whose comparative advantage has been proven in this study focus on saffron production and implement appropriate production, promotion, and educational programs to promote the production and cultivation of these products. Other provinces that do not have a comparative advantage should focus more on other products in which they have a comparative advantage in the short term.شناسایی مزیت نسبی محصولات برای اجرای سیاستهای آمایش سرزمین و دستیابی به الگوی بهینه کشت در مناطق مختلف کشور ضرورت دارد. به ویژه، شناسایی ظرفیت استانهای مختلف در زمینه تولید زعفران (به عنوان محصول صادراتی) برای افزایش تولید و صادرات این محصول با حداقل هزینه ممکن اهمیت دارد. ازاینرو، هدف اصلی این تحقیق بررسی مزیت نسبی منطقهای تولید زعفران در ایران است. در این مطالعه برای سنجش مزیت نسبی منطقهای استانهای ایران، شاخصهای ضریب مکانی (LQ) و ضریب مکانی متقارن (SLQ) با دادههای سالهای 1402-1395 (2023-2016) و در قالب سه سبد تولیدی مختلف محاسبه شده است. نتایج نشان داد استانهای خراسان جنوبی، خراسان رضوی و خراسان شمالی در همه سالهای مطالعه از مزیت نسبی برخوردار بودهاند (مزیت نسبتا پایدار). استانهای اصفهان، ایلام، آذربایجان شرقی، چهارمحال و بختیاری، خوزستان، سمنان، فارس، کرمان، کرمانشاه، گلستان، لرستان، همدان و یزد در برخی از سالهای مطالعه به مزیت نسبی رسیدهاند و در بیشتر سالهای مزیت نسبی نداشتهاند (مزیت نسبی شکننده). بر طبق نتایج پیشنهاد میشود استانهایی که مزیت نسبی آنها در این مطالعه اثبات شده است، روی تولید زعفران تمرکز کرده و برنامه های تولید، ترویجی و آموزشی مناسبی در جهت ارتقای تولید و پرورش این محصولات اجرا کنند. سایر استانهایی که مزیت نسبی ندارند بهتر است در کوتاهمدت بیشتر روی محصولات دیگری تمرکز کنند که در آنها دارای مزیت نسبی هستند.https://saffron.torbath.ac.ir/article_225589_213612c479214a974ca13e5e9edca94f.pdf