زراعت و فناوری زعفران

چکیده زعفران گران‌ترین ادویه‌ی جهان است که علاوه بر مصارف خوراکی، در طب سنتی و دارویی کاربرد داشته و جزو ارزشمندترین منابع به دلیل وجود ترکیبات زیست فعال می باشد. ریزپوشانی فرایندی برای به دام انداختن ترکیبات فعال و موثره در داخل ذرات به منظور آزاد سازی آنها در زمان و مکان مناسب می‌باشد؛ این تکنولوژی می تواند باعث افزایش پایداری ترکیبات موثره شود. استفاده از خشک کن پاششی یکی از تکنیک‌های متداول در فرایند ریزپوشانی به شمار می‌آید. در این پژوهش ترکیبات زیست فعال زعفران در پوشش دیواره‌ای نشاسته استخراجی از پیاز آن در سطوج 5%، 10% و 20% توسط خشک کن پاششی، ریزپوشانی شدند. فعالیت آبی پودر تولیدی، اندازه ذرات و پراکندگی ذرات و میزان مواد موثره عصاره زعفران (کروسین، سافرانال و پیکروکروسین) اندازه گیری شد. تصاویر میکروسکوپ الکترونی به منظور نحوه به دام انداختن ترکیبات موثره هسته مورد ارزیابی قرار گرفت و نشان داد که نمونه با ماده دیواره ای 20% نشاسته، از نظر ریخت شناسی میکروکپسول نسبت به سایر نمونه‌ها بهتر و به دلیل کرویت نسبت به مابقی نمونه ها ارجحیت داشت. همچنین با افزایش سطح مواد دیواره‌ای، فعالیت آبی نمونه‌های تولیدی کاهش یافت(173/0). کاهش اندازه ذرات به 7/88نانومتر با افزایش غلظت مواد دیواره ای منجر به تشکیل میکروکپسول پایدار شد، که مانع از بهم پیوستگی و تجمع ترکیبات در طول فرآیند ریزپوشانی گردید. مقادیر مثبت پتانسیل زتا که با افزایش سطوح دیواره، افزایش نشان داد(mv 25)، دلیل دیگری بر پایداری بیشتر سیستم بود. راندمان ریزپوشانی تمام نمونه ها 96% بدست آمد. حضور 5% ترکیبات دیواره‌ای نقش حفاظتی بیشتری در برابر ترکیبات رنگی ریزپوشانی شده زعفران داشت(56/0 نانومتر). بنابراین ریزپوشانی عصاره زعفران با استفاده از نشاسته استخراجی از پیاز آن می‌تواند ترکیبات موثره زعفران را حفظ کند.

چکیده اثر امواج صوتی بر پیاز زعفران در محیط کنترل شده و به روش هواکشت بر میزان گلدهی و تولید کلاله‌ی زعفران بررسی گردید. امواج صوتی با تراز فشار صوت معادل 77 دسی­بل و در مدت زمان15 دقیقه در روز به دو گروه از پیاز­های زعفران القا شد. در گروه اول امواج صوتی با تک فرکانس­های 5/0، 1 و 2 کیلوهرتز و نیز یک نوع صوت موسیقی کلاسیک به پیاز­ها در سه دوره­ مختلف گل­انگیزی، گلدهی و کل دوره (گل­انگیزی و گلدهی) القا شدند و در گروه دوم این آزمون بر روی پیاز­ها تنها در دوره گلدهی و با تک فرکانس­های 4، 8، 12 و 16 کیلوهرتز انجام شد. همچنین، تأثیر مدت زمان صوت­دهی در مدت زمان­های 15، 30 و 60 دقیقه در روز در فرکانس صوتی 16کیلوهرتز بر عملکرد پیاز بررسی گردید. نتایج آماری نشان داد که در گروه اول القای صوت تک فرکانسی منجر به تولید گل و نیز کلاله زعفران به میزان کمتر یا برابر با شاهد شد، اما این تفاوت­ها به استثنای تیمار با فرکانس 5/0 کیلوهرتز در دوره گل­انگیزی در بقیه تیمار­ها معنی­دار نبود (05/0P>). اعمال صوت موسیقی نیز در دوره­های مختلف رشد پیاز سبب کاهش بازدهی گلدهی آن نسبت به شاهد گشت. در میان تیمار­های گروه دوم میانگین مقدار گل بدست آمده در فرکانس­های 4 و 8 کیلوهرتز بیشتر از نمونه‌ی شاهد بود. در تیمار با فرکانس 4 کیلوهرتز که بیشترین مقدار گل و کلاله را تولید کرد میزان افزایش بازدهی گلدهی پیاز زعفران بیش­تر از 0/4 درصد بود. همچنین افزایش مدت زمان صوت­دهی از 15 دقیقه به 30 و 60 دقیقه در روز سبب افزایش معنی­دار تعداد گل شد و بازدهی گلدهی پیاز زعفران در مدت زمان­های صوت­دهی 30 و 60 دقیقه نسبت به شاهد به ترتیب 0/6 و 4/10 درصد افزایش یافت.

چکیده زعفران محصول منحصر به فرد ایران است و پیاز زعفران از جمله مواد جانبی تولید زعفران است که همه ساله در حجم بالایی در کشور تولید می شود لذا به منظور تولید مواد با ارزش افزوده بالا ازپیاز زعفران ضایعاتی، این تحقیق صورت گرفت. ابتدا پیاز زعفران به مقدار لازم تهیه، خشک و کاملا آسیاب گردید. عملیات استخراج عصاره  با استفاده از حلال ( متانول 80%، اتانول 80% و آب) و دستگاه فراصوت (صوت­دهی با شدت 100 درصد به مدت، 0، 20 و 40 دقیقه در دمای اتاق) انجام ­شد. سپس عصاره­های حاصل، حلال­زدایی و خشک ­شدند. در هر مورد حداقل غلظت مهار­کنندگی (MIC) و حداقل غلظت کشندگی (MBC)، میزان ترکیبات فنلی،  قدرت احیا­کنندگی آهن III و قدرت گیرندگی رادیکال آزاد تعیین شدند. به منظور بررسی اثر مستقل ( نوع حلال، شدت فراصوت) و اثر متقابل (نوع حلال و شدت فراصوت) بر ترکیبات زیست فعال عصاره پیاز زعفران از طرح فاکتوریل 2متغیره با پایه کاملاً تصادفی در سه تکرار استفاده شد و مقایسات میانگین به روش دانکن انجام شد. نتایج نشان دادند حلال اتانول با استخراج   mg.ml^-184/85 ترکیبات فنلی و دارا بودن بیشترین قدرت مهارکنندگی آهن (µmol.ml^-174/594) و گیرندگی رادیکال (42/59 درصد) بود و فرایند فراصوت درشدت 100 درصد به مدت 40 دقیقه بالاترین میزان ترکیبات فنلی (mg.ml^-1 23/82) را استخراج نمود.