زراعت و فناوری زعفران

چکیده زعفران از جمله محصولات صادارتی غیرنفتی است که بیش از نیمی از بازار جهانی آن به ایران تعلق دارد. در دو دهه اخیر قیمت صادارتی محصول زعفران روند نزولی داشته است. ادامه این روند از طریق کاهش صادرات می‌تواند پیامدهای رفاهی مهمی بر روی تولیدکنندگان، صادرکنندگان و مصرف‌کنندگان داشته باشد. در همین راستا مطالعه حاضر با هدف ارزیابی اثرات رفاهی کاهش قیمت صادراتی زعفران در بازار جهانی بر روی گروه‌های یادشده صورت گرفت. ابزارهای تحلیلی مورد استفاده شامل توابع عرضه و تقاضای داخلی و عرضه صادرات می‌باشد که با استفاده از داده‌های سری زمانی دوره 1399-1359 برآورد گردید. یافته‌های مطالعه حاکی از اثر معنی‌دار کاهش قیمت صادراتی بر صادرات زعفران می‌باشد. مشخص شد که با کاهش قیمت صادراتی تولیدکنندگان و صادرکنندگان با زیان رفاهی مواجه می شوند اما رفاه مصرف‌کنندگان داخلی افزایش می‌یابد که البته این افزایش به مراتب کمتر از کاهش رفاه دو گروه دیگر است. تحلیل رفاهی نشان داد در بازار زعفران در صورتی که انحصار در بازار این محصولات به‌طور کامل از میان برود رفاه کل گروه‌های یادشده حدود 53 درصد کاهش خواهد یافت. پیشنهاد می‌شود پیش از آسیب دیدن تولیدکنندگان، برای این گروه به‌طور خاص برنامه‌های حمایتی تدارک دیده شود تا در صورت تغییر شرایط در بازار جهانی با حمایت از محصول امکان تداوم تولید فرآهم شود. تاکنون همواره قیمت صادراتی به مراتب بالاتر از قیمت داخل بوده است و صادرکنندگان توانسته‌اند سود کسب نمایند لذا برای حمایت از تولیدکنندگان انتقال درآمد از صادرکنندگان در قالب تشکیل صندوق حمایت از تولید می تواند به‌عنوان یک راهکار سیاستی باشد. این صندوق می تواند به‌عنوان وسیله‌ای برای کاهش نوسان درامد صادرکنندگان نیز مورد استفاده قرار گیرد.

چکیده تجارب چندساله اخیر ایران نشان می­دهد که تکیه اقتصاد به درآمد حاصل از فروش نفت خام، بی­ثباتی درآمد صادراتی را به­دنبال دارد. به­منظور کاهش وابستگی اقتصاد ایران به صادرات نفت خام، جهت­گیری سیاست­های صادراتی باید به سود صدور کالاهای غیرنفتی از جمله صادرات محصولات کشاورزی تغییر یابد. زعفران یکی از اقلام مهم صادراتی ایران است که در سال­های اخیر علی رغم افزایش سطح زیرکشت و تولید ، میزان صادرات آن رشد چشمگیری نداشته است. نتایج پژوهش­های مختلف در ایران نشان می­دهد یکی از دلایل مهم عدم موفقیت شرکت های ایرانی در بازار جهانی صادراتی گیاهان دارویی، کاهش قدرت رقابت­پذیری در این بازارها در سال­های اخیر است. از این رو این مطالعه بر آن است تا به بررسی عامل­های مؤثر بر رقابت پذیری شرکت­های صادرکننده زعفران ایران در بازارهای جهانی بپردازد. اندازه گیری رقابت پذیری با استفاده از شاخص مزیت نسبی آشکار شده متقارن و تحلیل عوامل اثر گذار بر آن با استفاده از الگوی رقابتی الماس پورتر و مدل رگرسیونی پانل لاجیت کسری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. آمار و اطلاعات لازم از  طریق جمع آوری پرسشنامه از 35 شرکت صادرکننده زعفران برای سالهای 1395- 1390 به دست آمد. نتایج نشان داد عوامل شش­گانه الگوی الماس پورتر شامل شرایط تقاضا، شرایط عوامل، صنایع پشتیبان، استراتژی بنگاه، دولت و اتفاقات و حوادث غیر قابل پیش بینی، بر وضعیت رقابتی شرکت­های مورد مطالعه اثرگذار می­باشند. بر این اساس رعایت استاندادهای صادراتی به لحاظ کمی و کیفی، جلوگیری از نوسانات قیمتی زعفران، کاهش نوسانات نرخ ارز متناسب با سیاست­های دولت، کاهش نوسانات تولیدی به دلیل تغییرات اقلیمی با ارائه راهکارهای فنی و توجه کافی شرکت­هابه استراتژی­های بازاریابی در کوتاه­مدت و بلند­مدت به عنوان پیشنهاد جهت بهبود وضعیت رقابتی شرکت­های مورد مطالعه مطرح می شود.

چکیده زعفران ایران از لحاظ کمی و کیفی از جایگاه نمایانی در سطح بین­المللی برخوردار است و با بهره­گیری از ظرفیت موجود می­توان درآمدهای صادراتی حاصل از آن را به­طور قابل ‌ملاحظه‌ای افزایش داد. از سوی دیگر، پیش­بینی فروش بر اساس تجزیه ‌وتحلیل سری زمانی یک عنصر بسیار مهم در طراحی و اجرای استراتژی­های بازاریابی در عرصه­ی بین­المللی است. اما رویکرد­های متداول پیش­بینی با نادیده گرفتن ساختار خطی یا غیرخطی داده­ها نتایج دقیقی را ارائه نمی­دهند. لذا، هدف اصلی این مطالعه طراحی یک مدل هیبرید متشکل از دو روش شبکه عصبی مصنوعی (ANN) و ﺧـﻮد ﺗﻮﺿـﻴﺢ ﺟﻤﻌـﻲ ﻣﻴـﺎﻧﮕﻴﻦ ﻣﺘﺤـﺮک (ARIMA) به‌منظور رفع نواقص و استفاده از ویژگی­های منحصر به‌فرد هر یک از این مدل­ها است. با استفاده از داده­های مربوط به صادرات زعفران ایران طی دوره­ی 1392-1283، نتایج مطالعه نشان داد که مدل هیبرید ARIMA-ANN در مقایسه با مدل­های ARIMA و ANN از عملکرد بهتری در پیش­بینی صادرات زعفران ایران برخوردار است. لذا، با توجه به کارایی شایان توجه مدل هیبرید ARIMA-ANN، استفاده از این مدل در تنظیم استراتژی­های مربوط به صادرات در بازارهای جهانی زعفران و همچنین در پیش­بینی متغیرهای سری ­زمانی توصیه می­گردد.

چکیده با وجود تولید و صادرات گسترده محصول زعفران ایران، می‌توان گفت هیچ برند قدرتمند و معتبری در بازار جهانی از زعفران ایران مشاهده نمی‌شود. به عبارت دیگر نبود برندهای قدرتمند از زعفران ایران در بازارهای جهانی باعث شده تقریباً هیچ نامی از ایران در این زمینه وجود نداشته باشد.  از این رو آگاهی از اهمیت و جایگاه برندسازی برای محصولات صادراتی مانند زعفران و همچنین راهکارهایی که برندهای برتر برای حضور و بقا در بازار جهانی از آن بهره می‌برند می‌تواند در این راستا راهگشا باشد. این مطالعه، با بررسی مبانی نظری، مطالعات تطبیقی و استفاده از نظرات خبرگان صنعت زعفران کشور به‌وسیله مصاحبه عمیق و پرسشنامه به بررسی چالش‌های پیش روی این صنعت پرداخته و با استفاده از ماتریس SWOT راهبردها و برنامه‌های عملیاتی را جهت برندسازی در این صنعت ارائه داده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد صنعت از نظر برندسازی وضعیت مناسبی ندارد و دارای نقاط ضعف و تهدیدهای فراوانی است. به همین منظور چهار دسته اصلی راهبُرد به منظور توسعه برندسازی در این صنعت ارائه شده که به‌کارگیری آن‌ها می‌تواند تضمین‌کننده بهبود وضعیت صنعت باشد.