زراعت و فناوری زعفران

چکیده با توجه به اثر عوامل اقلیمی به‎ویژه دما و بارندگی در رشد و تولید و کیفیت زعفران، این مطالعه به‎منظور بررسی عملکرد گل و کلاله و برخی ویژگی‎های کمی زعفران تحت تأثیر عوامل اقلیمی و مدیریت زراعی در 10 شهرستان در استان خراسان رضوی (شامل بجستان، باخرز، بردسکن، گناباد، قوچان، مشهد، مه‎ولات، تایباد، تربت‎حیدریه و زاوه) به‎صورت پرسشنامه‌ای طی دو سال 1401 و 1402 انجام شد. صفات مورد مطالعه شامل زمان تا شروع گلدهی، طول دوره گلدهی، عملکرد گل، عملکرد کلاله و شاخص برداشت کلاله بودند. تجزیه خوشه‌ای نیز برای گروه‌بندی تیمارها انجام شد. نتایج نشان داد که اثر ساده سن مزرعه، تعداد آبیاری، آبیاری تابستانه، اقلیم و سال و اثر متقابل اقلیم×سال بر بیشتر شاخص‌های گلدهی معنی‌دار (05/0≥p) بود. دامنه طول دوره گلدهی طی سال‌های 1401 و 1402 به ترتیب 5/17-2/12 و 1/12-2/8 روز ثبت شد. بیشترین طول دوره گلدهی در سال‌های 1401 و 1402 به ترتیب مربوط به زاوه و باخرز بود و کمترین میزان نیز در هر دو سال برای بجستان مشاهده شد. بیشترین و کمترین دامنه کاهش طول دوره گلدهی در سال دوم نسبت به سال اول به ترتیب برای تایباد و زاوه محاسبه گردید. دامنه عملکرد گل طی سال‌های 1401 و 1402 به ترتیب برابر با 95/799-5/278 و 8/360-1/152 کیلوگرم در هکتار بود؛ به طوری‌که در هر دو سال بیشترین و کمترین عملکرد به ترتیب به تایباد و بردسکن اختصاص داشت. دامنه کاهش عملکرد گل در سال دوم نسبت به سال اول برابر با 67-34 درصد محاسبه شد که بیشترین و کمترین میزان به ترتیب برای زاوه بجستان ثبت شد. نتایج همبستگی بین پارامترهای اقلیمی و عملکرد نشان داد که قوی‌ترین همبستگی معنی‌دار بین عملکرد با میانگین دمای ماه مرداد و مجموع بارندگی ماه دی مشاهده شد.

چکیده این پژوهش با هدف بررسی خصوصیات‌ کمی و کیفی زعفران (Corcus sativus L.) تحت تأثیر تلقیح بنه با ریزجانداران حل‌کننده فسفر در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار طی دو سال زراعی 1399-1398 و 1400-1399 در مزرعه پژوهشی دانشگاه ارومیه انجام شد. براساس نتایج حاصل از این پژوهش، تیمار تلفیقی ورمی‌کمپوست با سودوموناس و تیمار قارچ مایکوریزا بر عملکرد کمی و کیفی زعفران اثر مثبت و معنی‌داری داشت. در بیشتر صفات مورد مطالعه بیشترین مقادیر در تیمارهای تلفیقی کود زیستی به‌دست آمد، هر چند این اختلاف در برخی صفات با کود شیمیائی فسفر معنی‌دار نبود. بیش‌ترین وزن تر و خشک بنه‌ها در تیمار تلفیقی ورمی‌کمپوست با سودوموناس (3/6 و 8/1 کیلوگرم در مترمربع) و تیمار مایکوریزا (89/5 و 71/1 کیلوگرم در مترمربع)، بیش‌ترین عملکرد وزن تر و خشک کلاله در تیمار تلفیقی ورمی‌کمپوست با سودوموناس (018/0 و 007/0 گرم در مترمربع) و هم‌چنین تیمار مایکوریزا (017/0 و 005/0 گرم در مترمربع) مشاهده شد. نتایج نشان داد عملکرد تر و خشک خامه زعفران در تیمارهای کود زیستی و هم‌چنین تلفیق کود زیستی با ورمی‌کمپوست بود که اختلاف معنی‌داری با کود شیمیائی فسفر و شاهد داشت. بیش‌ترین میزان کروسین در تیمار تلفیقی ورمی‌کمپوست با مایکوریزا (5/24%)، تیمار مایکوریزا (8/23%) و تیمار تلفیقی ورمی‌کمپوست با سودوموناس و مایکوریزا (7/23%) به‌دست آمد که به ترتیب نسبت به شاهد 61/10، 98/7 و 59/7 درصد افزایش نشان داد. بیش‌ترین میزان سافرانال در تیمار ورمی‌کمپوست (41%) مشاهده شد، هر چند که با تیمار تلفیقی ورمی‌کمپوست با مایکوریزا (37%) و کود شیمیائی فسفر (39%) اختلاف معنی‌داری نداشت. ضمن این که کاربرد کودهای زیستی و تلفیق آن‌ها سبب افزایش میزان پیکروکروسین کلاله زعفران شد، به طوری که اختلاف معنی‌داری با تیمار کود شیمیائی فسفر نداشت. به‌طور کلی با توجه به نتایج به‌دست آمده می‌توان گفت تغذیه زعفران با ورمی‌کمپوست و تلقیح با ریزجانداران تأثیر قابل‌توجهی بر رشد و عملکرد زعفران داشتند. استفاده از این کودها به عنوان یک رویکرد قابل قبول برای کاهش مصرف بیش از حد کودهای شیمیایی در عین حفظ عملکرد منطقی به نظر می‌رسد.

چکیده یکی از روش‌های بهبود تولید و کنترل گلدهی در گیاهان، کاربرد تنظیم‌کننده‌های رشد مانند جیبرلیک اسید است. به منظور بررسی اثر زمان پرایمینگ بنه‌های زعفران با جیبرلیک اسید (GA3)، آزمایشی به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار در گلخانه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران در سال 1402 به اجرا درآمد. دو زمان کاشت (اواخرخرداد، اواخر شهریور) و چهار سطح جیبرلیک اسید (0، ۱۰۰، ۲۰۰ و ۴۰۰ پی پی ام) به صورت پرایمینگ بنه به عنوان تیمار مدنظر قرار گرفتند. صفات مورد ارزیابی تعداد جوانه، زمان تا آغاز جوانه‌زنی، تعداد گل، زمان تا آغاز گلدهی، ضریب تبدیل جوانه به گل، وزن خشک کلاله و صفات کیفی کلاله زعفران اندازه‌گبری شدند. نتایج نشان داد که پرایمینگ بنه های زعفران با ۱۰۰ پی‌ پی ام جیبرلیک اسید در اواخر خرداد به‌طور معنی‌دار (α=۱٪) تعداد گل، ضریب تبدیل جوانه به گل، وزن‌تر کلاله، وزن خشک کلاله، کروسین و سافرانال را افزایش داد اما پرایمینگ بنه در اواخر شهریور با ۲۰۰ پی پی ام جیبرلیک اسید منجر به افزایش معنی‌دار (α=۱٪) تعداد جوانه، تعداد گل، طول کلاله، وزن‌تر کلاله و وزن خشک کلاله و کاهش معنی‌دار (α=۱٪) زمان تا آغاز گلدهی و زمان تا آغاز جوانه‌زنی شد، گرچه در برخی صفات با سطح ۴۰0 پی پی ام در یک گروه آماری قرار گرفتند. به‌طورکلی نتایج این آزمایش نشان داد که اولاً پرایمینگ بنه در اواخر خردادماه با سطوح کم جیبرلیک اسید بهتر است اما پرایمینگ بنه در اواخر شهریورماه با سطوح بالاتر مفید است ثانیاً پرایمینگ بنه در اواخر خردادماه و سطح ۱۰۰ پی پی ام هورمون می‌تواند علاوه برافزایش صفات عملکرد میزان کروسین و سافرانال را افزایش دهد درحالی‌که پرایمینگ بنه در اواخر شهریورماه علاوه بر افزایش صفات عملکرد می‌تواند زمان تا آغاز گلدهی و جوانه‌زنی را در سال اول کاهش دهد.

چکیده منابع آب به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نهاده‌های تولید کشاورزی، در سال‌های اخیر با محدودیت‌هایی از طریق تغییر اقلیم و بهره‌برداری بی‌رویه مواجه شده‌اند. این امر ضرورت بهینه‌سازی در الگوی کشت و ارتقای بهره‌وری آب را نشان می‌دهد. هدف این مطالعه بررسی اثر تغییر روش‌های آبیاری و سناریوهای کاهش میزان آبیاری بر عملکرد و سود خالص از کشت محصولات درون الگوی کشت دشت همدان - بهار با تأکید بر زعفران به‌عنوان محصول راهبردی در افزایش تاب‌آوری کشاورزی است. داده‌های موردنیاز برای این بررسی از طریق پرسشنامه و مصاحبه میدانی با کشاورزان دشت همدان - بهار در سال زراعی 1402-1403 گردآوری شد. برای شبیه‌سازی عملکرد محصولات، سه روش آبیاری سطحی، بارانی و قطره‌ای تحت سناریوهای کاهش آبیاری (5، 8 و 10 درصد) به‌کار گرفته شد. نتایج شبیه‌سازی عملکرد محصولات به‌عنوان ورودی مدل برنامه‌ریزی ریاضی اثباتی مورداستفاده قرار گرفت تا اثر تغییرات عملکرد بر سود خالص کل بخش کشاورزی منطقه ارزیابی شود. یافته‌ها نشان داد که عملکرد محصولات در سه روش آبیاری تفاوت داشته و در شرایط سناریوی 10 درصد کاهش آبیاری، اغلب محصولات با افت عملکرد مواجه شدند؛ بنابراین، زعفران به دلیل نیاز آبی پایین به الگوی کشت منطقه افزوده شد. مقایسه روش‌های آبیاری بیانگر آن بود که سامانه قطره‌ای در تمامی سناریوها نسبت به آبیاری سطحی و بارانی برتری داشت و توانست افت عملکرد و سود را به طور قابل‌توجهی جبران کند. نتایج اقتصادی شبیه‌سازی‌شده نشان داد که توسعه سطح زیرکشت زعفران در کنار استفاده از روش‌های آبیاری مختلف، موجب جبران کاهش سود ناشی از کم‌آبی و حتی افزایش سود خالص کشاورزی در برخی سناریوها نسبت به وضعیت پایه شد؛ بنابراین، ترکیب توسعه کشت زعفران در الگوی کشت و به‌کارگیری آبیاری قطره‌ای می‌تواند به‌عنوان راهبردی پایدار و اقتصادی برای مدیریت منابع آب و ارتقای تاب‌آوری کشاورزی دشت همدان - بهار توصیه شود.

چکیده به‌منظور ارزیابی اثر دگرآسیبی و قارچ‌کشی عصاره آبی برگ و بنه زعفران بر خصوصیات جوانه‌زنی و رشدی اسپند و رشد قارچ Fusarium nygamai سه آزمایش مجزا به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار به ترتیب در آزمایشگاه تحقیقات بذر، گلخانه تحقیقاتی و آزمایشگاه بیماری‌های گیاهی دانشکده کشاورزی دانشگاه بیرجند در سال 1400 انجام شد. تیمارهای آزمایش اثر بازدارندگی عصاره زعفران بر خصوصیات جوانه‌زنی بذر اسپند (آزمایش اول) شامل دو نوع اندام زعفران (برگ و بنه) و هفت غلظت عصاره (صفر، 0625/0، 125/0، 25/0، 5/0، 1 و 2 درصد وزنی- حجمی) بودند. تیمارهای آزمایش اثر بازدارندگی عصاره زعفران بر خصوصیات جوانه‌زنی اسپند در گلدان (آزمایش دوم) و آزمایش بررسی اثر بازدارندگی عصاره زعفران بر رشد قارچ Fusarium nygamai (آزمایش سوم) بودند. نتایج اثر متقابل تیمارها در آزمایش جوانه‌زنی بذر نشان داد که کم‌ترین درصد جوانه‌زنی، ضریب آلومتریک، طول ریشه‌چه، ساقه‌چه، وزن خشک ساقه‌چه و ریشه‌چه و بیش‌ترین میانگین زمان جوانه‌زنی از غلظت 2 درصد عصاره بنه به‌دست آمد. در شرایط گلخانه‌ای غلظت 2 درصد عصاره بنه و غلظت‌های 1 و 2 درصد عصاره برگ دارای کم‌ترین درصد جوانه‌زنی، ضریب سرعت جوانه‌زنی، ضریب آلومتریک و بیشترین میانیگن زمان جوانه‌زنی بودند. کم‌ترین طول ساقه، طول ریشه، وزن خشک ساقه و وزن تر ریشه در غلظت 2 درصد عصاره بنه و غلظت‌های 1 و 2 درصد عصاره برگ مشاهده شد. نتایج آزمایش ضد قارچی نشان داد که کم‌ترین قطر کلونی قارچ روز سوم و ششم از غلظت 2 درصد عصاره به دست آمد که با غلظت 1 درصد عصاره اختلاف آماری معنی‌داری نداشت. در روز نهم کم‌ترین قطر کلونی از غلظت 2 درصد عصاره بنه به‌دست آمد که با غلظت‌های 1 و 2 درصد عصاره برگ اختلاف آماری معنی‌داری نداشت. در نهایت نتایج این آزمایش‌ها نشان داد که اثر ممانعت کنندگی از جوانه‌زنی و رشد اسپند در شرایط آزمایشگاه در عصاره بنه زعفران و در شرایط گلخانه‌ای در عصاره برگ و اثر ضدقارچی عصاره برگ بیش‌تر است. لذا با در نظر گرفتن نتایج این تحقیق و انجام پژوهش‌های بیش‌تر در زمینه اثر قارچ‌کشی و دگرآسیبی عصاره اندام‌های زعفران می‌توان جهت تولید قارچ‌کش و علف‌کش طبیعی اقدام کرد.

چکیده زعفران ادویه‌ای است که از کلاله‌های گل Crocus Sativus L پس از خشک شدن تولید می‌شود و گران‌ترین ادویه جهان است. بنابراین این محصول هدف تقلب‌های مکرر و برچسب‌گذاری‌های نادرست است. در بازار محلی ایران زعفران بر اساس محل سرزنی در کلاله به سه نوع عمده سرگل، نگین و پوشال تقسیم می‌شود که خواص کیفی و قیمت آنها بر اساس نوع آنها متفاوت است. بنابراین تشخیص نوع زعفران از لحاظ کیفی و اقتصادی حائز اهمیت است. در تحقیق حاضر، ترکیب طیف‌سنجی تبدیل فوریه FT-MIR و روش‌های شیمی آماری برای طبقه‌بندی انواع زعفران ایرانی به کار گرفته شدند. روش‌های پیش‌پردازش مختلف برای اصلاح داده‌های طیفی استفاده شدند و مدل تحلیل مولفه اصلی (PCA) به عنوان مدل بدون نظارت و مدل آنالیز تشخیصی خطی (LDA) با دو کرنل خطی و درجه دو به کار گرفته شدند. بهترین نتیجه با پیش‌پردازش SG + D2 + MSC و کرنل خطی مدل LDA با دقت پیش‌بینی 88/88% برای طبقه سه نوع زعفران به دست آمد. نتیجه قابل قبول بدست آمده کارایی این روش را برای تشخیص غیرمخرب انواع زعفران ایرانی اثبات می‌کند.