زراعت و فناوری زعفران

چکیده رژیم‌ها و تکنیک‌های کم‌آبیاری با استفاده از جاذب رطوبت، رویکردهای اصلی برای دستیابی به اهداف کشاورزی پایدار و حفظ منابع آب در مناطق خشک و نیمه‌خشک هستند. به‌منظور تأثیر بسپار سوپرجاذب بر بهره‌وری آب و خصوصیات کمی و کیفی زعفران در شرایط کم آبیاری آزمایشی مزرعه‌ای به‌صورت کرت‌های خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار طی سه سال زراعی 1400-1399، 1401-1400 و 1402-1401 در اراضی کشاورزی شهر زیار از توابع شهرستان اصفهان اجرا شد. در این آزمایش کم‌آبیاری در سه سطح (50، 75 و 100 درصد نیاز آبی) به‌عنوان عامل کرت اصلی و عامل کرت‌های فرعی شامل سطوح مختلف بسپار سوپرجاذب (صفر، 50 و 100 کیلوگرم در هکتار) بود. یافته‌های تحقیق نشان داد که بیشترین مقادیر تعداد برگ گیاه (به ترتیب 25 و 34 عدد)، عملکرد برگ خشک (به‌ترتیب 3845 و 4926 کیلوگرم در هکتار) عملکرد گل تر (1559 و 1912 کیلوگرم در هکتار)، عملکرد خشک کلاله (8/11 و 8/17 کیلوگرم در هکتار)، تعداد بنه (278 و 345 عدد) و عملکرد بنه (1/32 و 1/45 تن در هکتار) در سال‌های 01-1400 و 02-1401 آزمایش در تیمار آبیاری 100 درصد و تیمار 100 کیلوگرم در هکتار سوپرجاذب به‌دست آمد. بهبود در این پارامترهای محصول زمانی که سوپرجاذب در شرایط کم‌آبیاری در مقایسه با شرایط آبیاری کامل استفاده شد، به طور قابل توجهی بیشتر بود. از سوی دیگر، بیشترین بهره‌وری آب در تیمار آبیاری 50 درصد و 100 کیلوگرم در هکتار سوپرجاذب (005/0 و 007/0 کیلوگرم در متر مکعب) بدست آمد. علاوه بر این، تیمار 75 درصد نیاز آبی و 100 کیلوگرم در هکتار سوپرجاذب، دارای بیشترین غلظت کروسین (0/13 و 4/12 درصد)، پیکروکروسین (6/6 و 9/5 درصد) و سافرانال (6/2 و 4/2 درصد) را در هر دو سال آزمایش نشان داد. به‌طورکلی، نتایج نشان داد اگرچه بیشترین عملکرد کمی زعفران از آبیاری کامل همراه با کاربرد سوپرجاذب بدست آمد، بهترین نتیجه از نظر کیفیت زعفران در تیمار آبیاری 75 درصد و کاربرد سوپرجاذب بدست آمد که به دلیل محدودیت منابع آبی در منطقه مورد مطالعه و اهمیت کارایی آب، به عنوان بهترین تیمار در تولید پایدار زعفران در مناطقی با شرایط مشابه با محل آزمایش توصیه می‌شود.

چکیده به منظور ارزیابی اثر کودهای زیستی حاوی باکتری های تثبیت کننده عناصر بر تولید زعفران در شرایط تنش خشکی، آزمایشی به صورت کرت‌های خرد شده و در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی در دو سال متوالی (سال زراعی 1400- 1399 و 1401-1400) در مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی واحد خراسان جنوبی اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل دو سطح تنش خشکی (50 و 100% نیاز آبی زعفران) و شش سطح کودی (شاهد، 100% NPK ، 50% NPK ، 50% NPK + 3 کود زیستی، 50% NPK + 4 کود زیستی، 3 کود زیستی) بود. بر اساس نتایج وزن خشک گل، وزن خشک جام گل+پرچم، تعداد گل و وزن بنه دختری در هر دو سال با افزایش شدت خشکی کاهش یافت. همچنین تنش خشکی در سال دوم نسبت به سال اول تأثیر بیشتری بر کاهش این صفات داشت. استفاده از تیمار سه کود زیستی حاوی باکتری به همراه نصف میزان توصیه شده از کودهای شیمیایی حاوی ازت، فسفر و پتاس (تیمار 50% NPK + 3 کود زیستی) در هر دو سال انجام آزمایش منجر به دستیابی به بالاترین میزان وزن خشک کلاله، وزن خشک گل، وزن خشک جام گل+پرچم و تعداد گل شد. بااین‌وجود حذف کامل کودهای شیمیایی و اعمال کودهای زیستی به‌تنهایی (تیمار 3 کود زیستی بدون استفاده ازکودهای شیمیایی) تأثیر معنی داری بر بهبود عملکرد زعفران نداشت. افزایش شدت تنش خشکی تاثیر معنی داری بر تعداد بنه و میانگین وزن یک بنه نداشت، اما سبب کاهش معنی دار وزن بنه شد. بالاترین وزن بنه در واحد سطح در تیمار استفاده همزمان از چهار کود زیستی به همراه نصف میزان توصیه شده از کودهای شیمیایی حاوی ازت، فسفر وپتاس (تیمار 50% NPK + 4 کود زیستی) بدست آمد که نسبت به تیمار شاهد تقریبا سه برابر بیشتر بود. این نتایج نشان می دهد که استفاده همزمان از کودهای زیستی و شیمیایی در تامین نیازهای گیاه زعفران برای تولید تعداد بنه بیشتر و کاهش مصرف کودهای شیمیایی قابل توصیه است. در مجموع نتایج این مطالعه نشان داد که جایگزینی کودهای زیستی بجای بخشی از کود شیمیایی مورداستفاده در مزارع زعفران هم در حضور یا عدم حضور تنش خشکی امکان‌پذیر است.

چکیده این تحقیق به منظور بررسی جنبه‌های زراعی و اقتصادی کشت مخلوط افزایشی زیره سبز و زعفران در منطقه قهستان استان خراسان جنوبی و در مزرعه تحقیقاتی زیر نظر دانشکده کشاورزی دانشگاه بیرجند در سال زراعی ۱۴۰۲- ۱۴۰۱ انجام گرفت. به منظور ارزیابی عملکرد زعفران در کشت مخلوط با زیره سبز، آزمایشی به صورت طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در داخل مزرعه زعفران سه ساله کاملا یکنواخت انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل تراکم‌های مختلف کشت مخلوط افزایشی زیره سبز در زعفران، شامل صفر، ۳۰، ۶۰ و ۱۲۰ بوته در مترمربع (به ترتیب معادل صفر، ۲۵، ۵۰ و ۱۰۰ درصد تراکم مطلوب آن) بود. نتایج این پژوهش نشان داد که شاخص LER در تمامی تیمارهای مورد آزمایش، بالاتر از یک بود. مطابق نتایج، بیشترین عملکرد کلاله زعفران در تیمار مخلوط با ۶۰ بوته زیره سبز در مترمربع به میزان ۴۱/۰ کیلوگرم در هکتار حاصل شد. بیشترین میزان شاخص برابری زمین، ۹۴/۱ و ۹۲/۱ به ترتیب در تیمار ۳۰ و ۶۰ بوته زیره سبز در مترمربع به‌دست آمد. مجموع ارزش نسبی (RVT) نیز در تمامی نسبت‌های کشت، بیشتر از یک بود. بیشترین مقدار شاخص سودمندی اقتصادی(IA) به میزان ۰۷۴/۰ نیز در تیمار مخلوط زعفران با ۶۰ بوته زیره سبز در مترمربع، حاصل شد. از این رو، نسبت‌های کشت مخلوط افزایشی زیره سبز در مزارع زعفران به ویژه تراکم 60 بوته زیره سبز در مترمربع، ضمن عدم تأثیر معنی‌دار بر عملکرد زعفران، به جهت استفاده بهتر از زمین و سودمندی اقتصادی، به کشاورزان این منطقه توصیه می‌گردد.

چکیده زعفران به عنوان یک محصول استراتژیک در اقتصاد ایران، به شدت تحت تأثیر تغییر اقلیم قرار دارد. تحلیل‌ها حاکی از آن است رویدادهای فرین همچون یخبندان طی دوره گلدهی و خشکسالی‌های ممتد از عوامل کلیدی کاهش عملکرد این محصول هستند. هدف از این پژوهش، تحلیل روند نمایه های فرین دما و بارش و مدل سازی تأثیر این نمایه‌ها بر عملکرد زعفران با استفاده از رگرسیون چندمتغیره می باشد. برای این منظور، از داده‌‌های دمای کمینه، دمای بیشینه و بارش روزانه ۳۰ ساله (۱۹۹۰-۲۰۲۰) دو ایستگاه همدید تربت حیدریه و کاشمر برای محاسبه نمایه های فرین دما و بارش تیم تخصصی تشخیص و نمایه‌های تغییر اقلیم (ETCCDI) در نرم افزار Rclimdex استفاده شد. داده های عملکرد محصول زعفران برای این دو منطقه از سازمان جهاد کشاورزی اخذ شد. نتایج نشان داد که بارش سالانه به طور قابل‌توجهی کاهش یافته است. تحلیل روند نمایه‌های فرین دمایی طی دوره آماری نشان داد نمایه های دمایی TNm, TMm, TXm و روزهای گرم (WSDI) و نمایه‌های بارش بسیار سنگین (R99p) در هر دو ایستگاه و بارش سنگین (R95p) در تربت حیدریه کاهش معناداری (p<0.05) داشته‌اند. مدلسازی رگرسیونی نشان داد برای منطقه کاشمر، مدل با ۴ نمایه فرین دمایی و بارشی تدوین شد (R²=0.70، RMSE=0.49، NRMSE=16.4%). متغیرهای مستقل تأثیرگذار بر عملکرد زعفران شامل گرمایش شبانه (TNm)، روزهای یخی (با ضریب ۱۰/۰- قوی‌ترین عامل کاهش‌دهنده عملکرد)، شب های حاره ای و روزهای خشک متوالی (CDD) بودند که نمایه های فرین مذکور دارای تأثیر منفی بر عملکرد زعفران در این منطقه بودند. برای منطقه تربت حیدریه مدل رگرسیونی با مقادیر آماره هایR²=0.83، RMSE=0.43، NRMSE=15.9% توسعه یافت. متغیرهای مستقل مدل شامل کمینه دمای بیشینه (TXn)، R95p، و FD (با تاثیر مثبت) و نمایه روزهای یخی با ضریب ۱۲/۰- به عنوان تنها نمایه کاهش دهنده ی عملکرد زعفران بود. بر اساس نتایج بدست آمده فرین های دمایی تأثیر غالب بر عملکرد زعفران در این مناطق داشته اند. این یافته‌ها می‌توانند به عنوان پایه‌ای برای برنامه‌ریزی‌های اقلیم‌محور کشت زعفران در مناطق مشابه مورد استفاده قرار گیرند.

چکیده توسعه نوآوری‌های مؤثر در کسب‌وکارها به دلیل سطح بالای عدم قطعیت و پیچیدگی‌های موجود، به‌عنوان یک چالش اساسی شناخته می‌شود. تحولات سریع تکنولوژیکی و ضرورت نوآوری موجب تغییرات گسترده‌ای در کسب و کارهای مختلف در سطح جهانی گردیده است. کسب‌وکارهای کشاورزی، به‌ویژه در بخش‌های تولید، فرآوری، بسته‌بندی، توزیع و بازاریابی، اجزای مختلف زنجیره ارزش را به یکدیگر متصل می‌سازند و در این میان، صنعت زعفران با ویژگی‌های خاص خود، جایگاه مهمی در این فرآیند دارد. عوامل متعددی بر موفقیت یا عدم موفقیت کسب‌وکارهای صنایع زعفران تأثیرگذار هستند و در این بین، نوآوری به‌عنوان رکن اصلی توسعه اقتصادی و راهبردی جهت ارتقاء کسب‌وکارهای صنایع زعفران شناخته می‌شود. پژوهش حاضر به بررسی نقش نوآوری در توسعه کسب‌وکارهای صنایع تبدیلی و فرآوری زعفران در استان خراسان رضوی پرداخته است. جامعه آماری مطالعه، شرکت‌های فرآوری کننده زعفران استان خراسان رضوی می‌باشند که برای این منظور 120 شرکت با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای به‌عنوان نمونه پژوهش در سال 1403 مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج مدل‌سازی معادلات ساختاری نشان داد که نوآوری فناوری بر نوآوری محصول، فرآیند و بازار تاثیر مثبت دارد، همچنین تاثیر مثبت نوآوری تحقیق و توسعه بر نوآوری محصول، فرآیند، سازمان و بازار تایید شد. در نهایت نیز نتیجه گرفته شد که نوآوری محصول و نوآوری فرآیند اثر مثبتی بر توسعه کسب‌وکارهای صنایع تبدیلی و فرآوری زعفران دارند. بر این اساس، پیشنهاد می‌شود که شرکت‌ها با بهره‌گیری از فناوری‌های بومی‌سازی‌شده مانند خشک‌کن‌های خورشیدی و توسعه همکاری‌های تحقیقاتی با دانشگاه‌های منطقه‌ای، محصولات نوآورانه‌ با ارزش افزوده بالا تولید کنند. همچنین، تقویت زیرساخت‌های بسته‌بندی هوشمند و بازاریابی دیجیتال می‌تواند مسیر توسعه پایدار و صادرات‌محور این کسب‌وکارها را هموار سازد.

چکیده شناسایی مزیت نسبی محصولات برای اجرای سیاست‌های آمایش سرزمین و دستیابی به الگوی بهینه کشت در مناطق مختلف کشور ضرورت دارد. به ویژه، شناسایی ظرفیت استان‌های مختلف در زمینه تولید زعفران (به عنوان محصول صادراتی) برای افزایش تولید و صادرات این محصول با حداقل هزینه ممکن اهمیت دارد. ازاین‌رو، هدف اصلی این تحقیق بررسی مزیت نسبی منطقه‌ای تولید زعفران در ایران است. در این مطالعه برای سنجش مزیت نسبی منطقه‌ای استان‌های ایران، شاخص‌های ضریب مکانی (LQ) و ضریب مکانی متقارن (SLQ) با داده‌‌های سال‌های 1402-1395 (2023-2016) و در قالب سه سبد تولیدی مختلف محاسبه شده است. نتایج نشان داد استان‌های خراسان جنوبی،‌ خراسان رضوی و خراسان شمالی در همه سالهای مطالعه از مزیت نسبی برخوردار بوده‌اند (مزیت نسبتا پایدار). استان‌های اصفهان، ایلام، آذربایجان شرقی، چهارمحال و بختیاری، خوزستان، سمنان، فارس، کرمان، کرمانشاه، گلستان، لرستان، همدان و یزد در برخی از سالهای مطالعه به مزیت نسبی رسیده‌اند و در بیشتر سالهای مزیت نسبی نداشته‌اند (مزیت نسبی شکننده). بر طبق نتایج پیشنهاد می‌شود استان‌هایی که مزیت نسبی آنها در این مطالعه اثبات شده است، روی تولید زعفران تمرکز کرده و برنامه های تولید، ترویجی و آموزشی مناسبی در جهت ارتقای تولید و پرورش این محصولات اجرا کنند. سایر استان‌هایی که مزیت نسبی ندارند بهتر است در کوتاه‌مدت بیشتر روی محصولات دیگری تمرکز کنند که در‌ آنها دارای مزیت نسبی هستند.