زراعت و فناوری زعفران

چکیده به منظور بررسی اثرات تاریخ کاشت و زمان اولین آبیاری بر رشد، عملکرد و کیفیت گیاه زعفران (Crocus sativus L.) تحت شرایط آب و هوایی منطقه نصرآباد از توابع شهرستان تربت جام واقع در استان خراسان رضوی، آزمایشی در سال‌های زراعی 1396 و 1397 به صورت کرت‌های خرد شده بر مبنای طرح بلوک‌های کامل تصادفی در 3 تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایش عبارت بودند از تاریخ کاشت در 6 سطح (اول خرداد، پانزده خرداد، اول تیر، پانزده تیر، اول مرداد و پانزدهم مرداد ماه) بعنوان فاکتور اصلی و تیمار زمان اولین آبیاری در سه سطح که شامل آبیاری پس از کاشت، آبیاری در 30 مرداد ماه و آبیاری بر اساس عرف منطقه در 15 مهر ماه (شاهد) به عنوان فاکتور فرعی بودند. صفات مورد مطالعه در این آزمایش شامل تعداد گل در هکتار، وزن تر گل، وزن تر کلاله، وزن خشک کلاله که در هر دو سال آزمایش مورد بررسی قرار گرفتند و در سال دوم آزمایش صفات کیفی زعفران شامل پیکروکروسین، سافرانال و کروسین اندازه‌گیری شدند. نتایج نشان داد با تاخیر در انجام کاشت و همچنین انجام آبیاری پس از هر تاریخ کاشت عملکرد و اجزاء آن کاهش یافت. به ترتیب در سال اول و دوم آزمایش بیشترین تعداد گل در متر مربع (41/16 و 35/49) ، بیشترین عملکرد گل تر (kg/ha 60/47 و 73/127)، بیشترین عملکرد کلاله تر (kg/ha 09/4 و 95/12) و بیشترین عملکرد کلاله خشک (g/ha 714 و 2841) در ترکیب تاریخ کاشت اول خرداد با آبیاری 30 مرداد ماه به دست آمد. هیچ کدام از تیمارهای مورد مطالعه بر روی مقدار کروسین اثرات معنی‌داری نشان ندادند. بیشترین مقدار پیکروکروسین (mg/g 33/111) و سافرانال (mg/g 77/53) در تیمار آبیاری 30 مرداد ماه به دست آمد و با تاخیر در تاریخ کاشت، مقدار پیکروکروسین کاهش یافت و بیشترین مقدار پیکروکروسین در تاریخ کاشت اول خرداد تا اول تیر ماه مشاهده شد. بنابراین در منطقه مورد آزمایش برای تولید زعفران با کیفیت و عملکرد بالا می‌توان تاریخ کاشت اول خرداد تا پانزدهم تیرماه به همراه آبیاری در تاریخ 30 مرداد ماه و عدم آبیاری پس از کاشت را توصیه نمود.

چکیده چاقی به‌عنوان یک اختلال متابولیک پیچیده با شیوع بالا، با افزایش خطر بیماری‌های قلبی–عروقی، دیس‌لیپیدمی آتروژنیک و التهاب مزمن سیستمیک همراه است. التهاب مزمن در بافت چربی با افزایش سیتوکین‌های پیش‌التهابی مانند TNF-a و IL-6، مقاومت به انسولین و اختلال عملکرد اندوتلیال را تشدید می‌کند. شناسایی مداخلات تغذیه‌ای یا دارویی که بتوانند همزمان پروفایل لیپیدی و التهاب را تعدیل کنند، از اهمیت بالینی بالایی برخوردار است. این مطالعه با هدف بررسی اثر مکمل‌دهی روزانه با شربت فران‌زر (زعفران مرکب) بر پروفایل لیپیدی و شاخص التهابی ESR در افراد مبتلا به چاقی طراحی شد. در این کارآزمایی مداخله‌ای، 5۶ فرد چاق (BMI≥30) به‌مدت هشت هفته، روزانه ۱۰ میلی‌لیتر شربت فران‌زر مصرف کردند. نمونه‌های خون در ابتدا و پایان مطالعه جمع‌آوری و سطوح کلسترولتام، تری‌گلیسیرید، LDL، HDL و شاخص ESR اندازه‌گیری شد. شربت مورد استفاده ترکیبی از عصاره زعفران (Crocus sativus L.)، حاوی کروسین، کروستین و سافرانال، و شیره انگور (Vitis vinifera L.) غنی از فلاونوئیدها و آنتوسیانین‌ها بود. نتایج نشان داد پس از هشت هفته مصرف شربت، سطوح کلسترول‌تام، تری‌گلیسیرید و LDL به‌طور معناداری کاهش یافت و HDL افزایش قابل توجهی داشت. همچنین شاخص ESR به میزان معنی‌داری کاهش پیدا کرد. این یافته‌ها مؤید اثر هم‌افزایی ترکیبات زیست‌فعال زعفران و شیره انگور در بهبود وضعیت لیپیدی و کاهش التهاب سیستمیک است. شربت فران‌زر (زعفران مرکب) می‌تواند به‌عنوان یک مکمل طبیعی و ایمن برای بهبود پروفایل لیپیدی و تعدیل التهاب در افراد مبتلا به چاقی پیشنهاد شود. انجام مطالعات آینده به‌صورت کارآزمایی‌های تصادفی‌شده و کنترل‌شده برای تأیید بیشتر این نتایج توصیه می‌شود.

چکیده زعفران گران‌ترین ادویه‌ی جهان است که علاوه بر مصارف خوراکی، در طب سنتی و دارویی کاربرد داشته و جزو ارزشمندترین منابع به دلیل وجود ترکیبات زیست فعال می باشد. ریزپوشانی فرایندی برای به دام انداختن ترکیبات فعال و موثره در داخل ذرات به منظور آزاد سازی آنها در زمان و مکان مناسب می‌باشد؛ این تکنولوژی می تواند باعث افزایش پایداری ترکیبات موثره شود. استفاده از خشک کن پاششی یکی از تکنیک‌های متداول در فرایند ریزپوشانی به شمار می‌آید. در این پژوهش ترکیبات زیست فعال زعفران در پوشش دیواره‌ای نشاسته استخراجی از پیاز آن در سطوج 5%، 10% و 20% توسط خشک کن پاششی، ریزپوشانی شدند. فعالیت آبی پودر تولیدی، اندازه ذرات و پراکندگی ذرات و میزان مواد موثره عصاره زعفران (کروسین، سافرانال و پیکروکروسین) اندازه گیری شد. تصاویر میکروسکوپ الکترونی به منظور نحوه به دام انداختن ترکیبات موثره هسته مورد ارزیابی قرار گرفت و نشان داد که نمونه با ماده دیواره ای 20% نشاسته، از نظر ریخت شناسی میکروکپسول نسبت به سایر نمونه‌ها بهتر و به دلیل کرویت نسبت به مابقی نمونه ها ارجحیت داشت. همچنین با افزایش سطح مواد دیواره‌ای، فعالیت آبی نمونه‌های تولیدی کاهش یافت(173/0). کاهش اندازه ذرات به 7/88نانومتر با افزایش غلظت مواد دیواره ای منجر به تشکیل میکروکپسول پایدار شد، که مانع از بهم پیوستگی و تجمع ترکیبات در طول فرآیند ریزپوشانی گردید. مقادیر مثبت پتانسیل زتا که با افزایش سطوح دیواره، افزایش نشان داد(mv 25)، دلیل دیگری بر پایداری بیشتر سیستم بود. راندمان ریزپوشانی تمام نمونه ها 96% بدست آمد. حضور 5% ترکیبات دیواره‌ای نقش حفاظتی بیشتری در برابر ترکیبات رنگی ریزپوشانی شده زعفران داشت(56/0 نانومتر). بنابراین ریزپوشانی عصاره زعفران با استفاده از نشاسته استخراجی از پیاز آن می‌تواند ترکیبات موثره زعفران را حفظ کند.

چکیده سندرم متابولیک با افزایش خطر بیماری­های قلبی عروقی و دیابت مرتبط است. شیوع سندرم متابولیک در ایالات متحده 34 درصد برای مردان و 35 درصد برای زنان است. طب جایگزین نوظهور در سراسر جهان، این ضرورت را ایجاد می‌کند تا اثربخشی Crocus sativus  (زعفران) در درمان سندرم متابولیک ارزیابی شود. در یک کارآزمایی بالینی تصادفی، کنترل شده با دارونما، یک سو کور، با سه گروه درمانی، به طور تصادفی 77 بیمار مبتلا به سندرم متابولیک برای دریافت آب زعفران یا قرص دارونما تشکیل شدند. مکان تحقیق درمانگاه سرپایی مرکز تحقیقات CAM دانشگاه علوم پزشکی بیرجند بود. شرکت‌کنندگان موارد سندرم متابولیک (معیارهای بنیاد بین المللی دیابت)، 18 سال سن یا بیشتربوده و مداخلات مطالعه مورد نظر، قرص زعفران و قرص دارونما بود. داده­های اندازه­گیری، شامل کلسترول تام سرم، کلسترول LDL سرم، کلسترول HDL سرم، تری گلیسیرید سرم، قند خون ناشتا و هماتوکریت قبل و بعد از 45 روز درمان بود که در آزمایش همگی اندازه گیری شد. نتایج نشان داد که سطح کلسترول تام و کلسترول LDL سرم در گروه زعفران و دارونما نسبت به قبل از درمان به طور معنی‌داری کاهش یافت ) 01/0  .(p<نتایج نشان داد که استفاده از زعفران اثر بهبود بخشی بر سندرم متابولیک دارد. مطالعات جامع پاتولوژیک بالینی برنامه ریزی شده علمی در مورد این اصل نتایج امیدوارکننده­ای خواهد داشت.

چکیده تغییر اقلیم یکی از چالش‌های اصلی و تأثیرگذار بر پایداری کشاورزی در بسیاری از دشت‌های ایران به شمار می‌رود. در دهه‌های اخیر، کاهش بارندگی و افزایش دما در اقلیم‌های خشک و نیمه‌خشک ایران، به‌ویژه دشت همدان - بهار، موجب کاهش منابع آب و ناپایداری در تولیدات کشاورزی شده است. در این شرایط، شناسایی و ارزیابی گزینه‌های زراعی مقاوم به تنش‌های اقلیمی، به‌ویژه در راستای افزایش تاب‌آوری کشاورزی منطقه، ضروری به نظر می‌رسد. هدف این مطالعه، ارزیابی کارایی کشت زعفران به‌عنوان راهبردی اقتصادی و سازگار با تغییرات اقلیمی در دشت همدان - بهار است. در ابتدا، روند تغییرات پیش‌نگری‌شده دما و بارندگی در افق‌های زمانی آینده با استفاده از داده‌های سناریوهای اقلیمی برای ایستگاه سینوپتیک فرودگاه (همدان) در دشت مورد مطالعه تحلیل شد. سپس عملکرد زعفران و سایر محصولات رایج منطقه تحت این سناریوها با بهره‌گیری از مدل شبیه‌سازی رشد و عملکرد محصول برآورد گردید. در ادامه، یک مدل برنامه‌ریزی ریاضی با هدف حداکثرسازی سود خالص کشاورزی منطقه طراحی شد تا تأثیر تغییر عملکرد محصولات بر الگوی کشت در شرایط مختلف اقلیمی تحلیل گردد. نتایج نشان می‌دهد که در شرایط سه سناریوی اقلیمی آینده، عملکرد محصولات رایج منطقه مانند گندم، جو و سیب‌زمینی به‌طور میانگین بین 2 تا 4 درصد کاهش خواهد یافت. در مقابل، عملکرد زعفران در سناریوهای مختلف، افزایش یافته و به‌طور میانگین در سه سناریوی  تا 3 درصد افزایش پیدا خواهد کرد. همچنین، سطح زیر کشت و سود خالص حاصل از زعفران در افق ۲۰۵۰ روندی صعودی نشان داده، به‌گونه‌ای که سود خالص حاصل از افزودن این محصول به الگوی کشت منطقه مورد مطالعه در سناریوی بدبینانه نیز با افزایش بیش از 2 درصد نسبت به وضعیت پایه همراه خواهد بود. بنابراین یافته‌ها، موقعیت زعفران را به‌عنوان محصولی اقتصادی، کم‌ریسک و سازگار با تغییرات اقلیم نشان می‌دهد و افزودن آن به الگوی کشت را به‌عنوان راهبردی مؤثر در سازگاری با شرایط اقلیمی آینده مکملی بر راهبردهای مورد مطالعۀ گذشته معرفی می‌کند.

چکیده پایه و اساس توسعه اقتصادی و مسیر لازم برای پیشرفت کسب‌ وکارها، نوآوری می‌باشد. این مفهوم شامل تولید ایده‌های نوینی است که می‌توانند برای حل مسائل جدید و اساسی به کار گرفته شوند. در واقع نوآوری منجر به افزایش بهره‌وری و سودآوری، دسترسی به بازارهای جدید و بهبود بخشیدن بازارهای موجود شده است. از اﯾﻦرو، کسب و کارها برای ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺧﻮد باید ﺑﻪ ﺷﮑﻞﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﻮآوری روی آورﻧﺪ، بنابراین با توجه به لـزوم افزایش عملکرد صنعت زعفران، یکی از راهکارهای اساسی، شناسایی نوآوری‌های موجود این صنعت است. در این راستا، در این مطالعه به شناسایی نوآوری‌های صنایع فرآوری زعفران استان خراسان رضوی پرداخته شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی- پیمایشی و بر پایه رویکرد پژوهش‌های آمیخته (کیفی و کمی) انجام شده است. جامعه مورد مطالعه پژوهش را خبرگان صنعت زعفران در سال ۱۴۰۳ تشکیل داده‌اند که با روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی انتخاب شدند. برای تحلیل داده‌ها و اجرای روش دلفی فازی از نرم‌افزارهای SPSS و Excel استفاده شد. نتایج روش دلفی فازی پنج ضلعی نشان داد که 16 نوآوری از 25 نوآوری شناسایی شده جزء نوآوری‌های صنایع فرآوری زعفران بودند. همچنین، نتایج نشان داد که توسعه محصول جدید فرآوری شده زعفران، تغییرات اساسی در فناوری در سطح کلان و ملی، بهبود محصول فعلی زعفران و شیوه‌های جدید در روش تولید جزء مهم‌ترین نوآوری‌های شناسایی شده بودند. با توجه به یافته‌های این پژوهش، پیشنهاد می‌شود که صنایع فرآوری زعفران به توسعه محصولات فرآوری‌شده جدید مانند نوشیدنی‌ها و دمنوش‌های زعفران توجه کنند تا ضمن ایجاد ارزش افزوده، سهم بازارهای جهانی خود را افزایش دهند. همچنین، همکاری بین دولت و بخش خصوصی برای تسهیل دسترسی به فناوری‌های روز و به‌کارگیری سیستم‌های اتوماسیون پیشرفته در فرآیندهای تولید، به بهبود کیفیت و کاهش هزینه‌ها کمک خواهد کرد. در نهایت، استفاده از روش‌های نوین در تولید و برندسازی دیجیتال می‌تواند به تقویت رقابت‌پذیری و افزایش صادرات این محصول کمک کند.